Kıdem Tazminatı Zamanaşımı: Süre Ne Zaman Başlar?

Elinizde fesih tarihini gösteren bir yazı, son aylara ait bordrolar ve e-Devlet’ten alınmış bir hizmet dökümü var. Kıdem tazminatı zamanaşımı bu belgelerdeki tarihe göre işler. Tarih yanlış okunursa süre de yanlış hesaplanır.

Sözleşmesi 25 Ekim 2017’den sonra sona eren işçi için kıdem tazminatı zamanaşımı beş yıldır. Süre sözleşmenin sona erdiği günden işlemeye başlar. Bazı işlemler süreyi keser, arabuluculuk ise durdurur. Aşağıda örnek olay Ankara’da geçiyor. Gülşen, bir temizlik şirketinde yedi yıl çalıştıktan sonra 20 Eylül 2022’de işten çıkarıldı. Kıdem tazminatı ödenmedi ve belgelerini tek bir dosyada topladı. Kıdem tazminatını alamayan işçi açısından ilk soru, bu dosyadaki tarihlerin neyi kanıtladığıdır.

Süreyi Gösteren Belgeler Hangileridir ve Neyi Kanıtlar?

Gülşen’in dosyasında yedi belge var. Kıdem tazminatı zamanaşımı hesabında her birinin yeri ve sınırı farklıdır. Hangi belgelerin işten çıkarılırken alınması gerektiği ayrıca işten çıkarılınca alınacak belgeler yazısında anlatılıyor.

Belge	Nereden alınır	Neyi gösterir	Sınırı
Yazılı fesih bildirimi	İşveren, noter	Fesih günü ve gerekçesi	Yazı tarihi ile tebliğ tarihi farklı olabilir
SGK hizmet dökümü	e-Devlet	İşverenin bildirdiği çıkış günü	İşverenin beyanıdır, tek başına kesin değildir
Son bordro	İşveren	Son ücret ve ödeme günü	İmzasız bordro ödemeyi kanıtlamaz
Banka dekontları	Banka	Son ödemenin günü ve tutarı	Ödemenin hangi alacağa ait olduğunu yazmayabilir
Mesaj ve e-posta kayıtları	Telefon, e-posta	“Yarından itibaren gelmeyin” gibi fesih beyanı	Gönderen ve tarih doğrulanmalıdır
Noter ihtarnamesi	Noter	Alacağın talep edildiği gün	Zamanaşımını kesen sebepler arasında sayılmaz
Arabuluculuk son tutanağı	Arabuluculuk bürosu	Durma süresinin başlangıcı ve sonu	Dava dilekçesine eklenmesi gerekir

İşverenin yazılı fesih bildirimi yoksa bu işi mesajlar, giriş kartı kayıtları ve tanıklar görür. Yazılı fesih bildirimi varsa tarih orada aranır. SGK dökümündeki çıkış günü ise işten çıkış kodu ve hizmet dökümü yazısında anlatıldığı gibi işverenin bildirimine dayanır.

Kıdem Tazminatı Zamanaşımı Kaç Yıldır ve 25 Ekim 2017 Neden Önemlidir?

İş Kanunu’na eklenen ek madde 3’e göre kıdem tazminatının zamanaşımı süresi beş yıldır. Aynı süre ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatı ve yıllık izin ücreti için de geçerlidir.^[1] Hüküm, alacağın iş sözleşmesinden doğması şartına bağlıdır.

Geçici madde 8 sınırı çizer. Ek madde 3, yürürlüğe girdiği 25 Ekim 2017’den sonra sona eren sözleşmelerin alacaklarına uygulanır. Daha önce işlemeye başlamış süreler eski hükümlere tabidir. Henüz dolmamış kısım beş yıldan uzunsa, beş yıllık sürenin geçmesiyle zamanaşımı dolar.^[2] Eski dönemde kıdem tazminatına genel kural olan on yıllık süre uygulanıyordu.^[3] Geçici madde, beş yılın başlangıcını açıkça yazmaz. Yaygın yoruma göre bu süre yürürlük tarihinden başlar, yani 25 Ekim 2022’de dolmuştur. Bu nedenle 25 Ekim 2017’den önce sona eren sözleşmelerin alacakları bugün ancak süre dava, icra takibi veya ikrarla kesilmişse gündeme gelebilir.

Süreler iş sözleşmesiyle uzatılamaz veya kısaltılamaz. Kıdem tazminatı zamanaşımını kısaltan bir sözleşme maddesi geçerli olmaz. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, kanundaki zamanaşımı sürelerinin tarafların iradesiyle değiştirilemeyeceğini TBK m.148’e dayanarak belirtmiştir.^[4] Kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.

Zamanaşımı Süresi Fesih Gününden mi, SGK Çıkış Tarihinden mi Başlar?

Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu günden işlemeye başlar.^[5] Kıdem tazminatı sözleşmenin sona ermesiyle muaccel olur, kıdem tazminatı zamanaşımı da bu günden işler. Esas alınan gün, sözleşmenin gerçekten sona erdiği gündür. Önceden bildirimli feshe gidilmişse bu gün bildirim süresinin bittiği tarihtir.

SGK dökümündeki çıkış günü işverenin bildirimidir. Gerçek fesih günüyle çakışabilir, ancak çakışması zorunlu değildir. İşveren 25 Eylül’de çıkış bildirmiş, fesih 20 Eylül’de fiilen uygulanmışsa tartışma bu iki tarih arasında çıkar. Tarih tartışmalı olduğunda elinizdeki mesaj, giriş kartı kaydı ve tanık gibi dayanaklar önem kazanır.

Gülşen örneğinde sözleşme 20 Eylül 2022’de bitti. Başlangıç günü sayılmaz ve süre son günün de hak kullanılmadan geçmesiyle dolar.^[6] Bu hesapla son gün 20 Eylül 2027’dir. O günün bitimine kadar dava açılması veya zamanaşımını kesen başka bir işlemin yapılması gerekir.

Hangi Alacak Kaç Yılda ve Hangi Günden İtibaren Zamanaşımına Uğrar?

Aynı fesihten doğan alacakların başlangıç günü aynı değildir. Ücret alacağında her ayın ücreti kendi ödeme gününden itibaren ayrı ayrı zamanaşımına uğrar. Yıllık izin ücretinde ise Yargıtay’ın kabul ettiği ilkeye göre süre fesih tarihinden başlar.

Alacak	Süre	Başlangıç	Dayanak
Kıdem tazminatı	5 yıl	Sözleşmenin sona erdiği gün	Ek madde 3, bent a
İhbar tazminatı	5 yıl	Bildirim şartına uymadan feshedildiği gün	Ek madde 3, bent b
Yıllık izin ücreti	5 yıl	Fesih tarihi	Ek madde 3 ve Yargıtay ilkesi
Ücret alacağı	5 yıl	Her ayın ödeme günü	m.32, son fıkra

Rakamları kendi durumunuza uygulamak için kıdem tazminatı hesaplama, ihbar tazminatı hesaplama ve yıllık izin ücreti hesaplama araçları kullanılabilir. Bu araçlar tutarı gösterir, süre sorusunu cevaplamaz. Ücret alacağında beş yıl, her ay için ayrı bir saat gibi çalışır. Çalışma sürerken bile en eski aylar tek tek zamanaşımına uğrar.^[7]

Zamanaşımını Hangi İşlemler Keser, Hangileri Kesmez?

Kıdem tazminatı zamanaşımını kesen sebepler Türk Borçlar Kanunu’nda sayılmıştır. Borçlu borcu ikrar ederse, özellikle kısmen ödeme yaparsa, zamanaşımı kesilir. Alacaklının mahkemeye başvurması ve icra takibi yapması da kesme sebebidir.^[8] Kesilmeyle birlikte yeni bir süre işlemeye başlar.^[9] Dava açıldıktan sonra, yargılama sürerken tarafların her işleminden ve hakimin her kararından itibaren süre yeniden işlemeye başlar. Dava yetkisizlik, görevsizlik veya düzeltilebilir bir yanlışlık nedeniyle reddedilir ve süre bu sırada dolmuşsa, altmış günlük ek süre tanınır.^[10]

Madde metninde ihtarname yoktur. Noter ihtarı bu nedenle kesme sebepleri arasında yer almaz. İşverenin ihtara verdiği cevapta borcunu kabul etmesi başka bir durumdur ve ikrar olarak değerlendirilebilir. Bu ikrarın ancak işlemekte olan süreyi keseceği, dolmuş süreyi canlandırmayacağı da bilinmelidir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bir işçilik alacağı davasında bu sınırı açıkça çizmiştir.

“ihtiyati tedbir istemi ile mahkemeye başvurma veya işçilik alacaklarının tespiti ve ödenmesi için Bölge Çalışma İş Müfettişliğine şikayette bulunma zamanaşımını kesen nedenler olarak kabul edilemez.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2017/14804, K.2019/13664, 18.06.2019 (bozma, oybirliği)

Aynı kararda işverenin şikayet üzerine alacağı çalışma müdürlüğünde ikrar etmesinin süreyi kestiği de belirtilmiştir. Yani müfettişliğe şikayet tek başına yetmez, ancak işverenin tutanağa geçen kabulü belge olarak önem kazanır.

Arabulucuya Başvuru Zamanaşımını Durdurur mu?

İşçi alacağı ve tazminatı davalarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu günden son tutanağın düzenlendiği güne kadar geçen sürede zamanaşımı durur.^[11] Burada kesilmeden değil durmadan söz edilir. Durma süresi hesaba katılmaz ve geriye kalan süre durma sona erdikten sonra işlemeye devam eder.

Gülşen 2027’nin başında arabulucuya başvurdu ve süreç üç hafta sürdü diyelim. Bu üç hafta beş yıllık sürenin içinde sayılmaz. Son tutanak düzenlendikten sonra dava açmak gerekir ve dilekçeye tutanak eklenir. Tutanak eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir. Arabulucuya hiç başvurulmadan açılan dava ise usulden reddedilir.^[12] Düzenlemenin tam metni mevzuat.gov.tr sayfasında okunabilir. Sürecin kaç hafta alabileceği için arabuluculuk süresi yazısına bakılabilir.

Süre Hesabında Hangi Yanlışlar Hak Kaybına Yol Açar?

• Noter ihtarnamesi gönderildi diye sürenin durduğunu sanmak.
• SGK çıkış gününü fesih günü kabul edip gerçek tarihi belgelememek.
• Aylık ücret alacaklarının da fesihten başladığını düşünmek.
• Arabuluculuk başvurusunu dava açmış saymak ve son tutanaktan sonra kalan süreyi hesaplamamak.
• İşverenin kısmi ödeme veya kabul yazısını saklamamak.

İbraname imzalandıysa ayrı bir tartışma doğar. Geçerlilik şartları ibraya itiraz yazısında anlatılıyor.

Zamanaşımı Def’ini Kim İleri Sürer ve Belgeler Nasıl Saklanır?

Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hakim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz.^[13] Kıdem tazminatı zamanaşımı def’i işverenindir. Uygulamada davalı işveren cevap dilekçesinde “alacak zamanaşımına uğramıştır” der. Def’i ileri sürülmezse mahkeme süre dolmuş olsa bile alacağı inceler. Sürenin dolmasından önce de zamanaşımından feragat edilemez.^[14]

Def’i ileri sürüldüğünde tartışma iki konuda yoğunlaşır. Biri sürenin başladığı gün, diğeri sonradan kesilip kesilmediğidir. Belgelerin dosyada şu sırayla durması işi kolaylaştırır.

1. Fesih gününü gösteren yazı, mesaj veya kayıtlar.
2. Sürenin içinde yapılmış dava, icra takibi ve arabuluculuk kayıtları.
3. İşverenin kısmi ödeme dekontları ve borcu kabul eden yazıları.
4. Arabuluculuk son tutanağı.

Asıl alacak zamanaşımına uğrayınca ona bağlı faiz de zamanaşımına uğrar.^[15] Faizin hesabı ve başlangıcı ayrı bir konudur ve burada anlatılmamıştır. Zamanaşımı hesabında tereddüt varsa belgelerle birlikte avukata sor sayfasından başvuru yapılabilir.

Kıdem Tazminatı Zamanaşımı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu, ek madde 3 ↩
2. 4857 sayılı İş Kanunu, geçici madde 8 ↩
3. Yargıtay 9. HD, E.2012/31453, K.2014/22827, 01.07.2014 ↩
4. Yargıtay 9. HD, E.2017/14804, K.2019/13664, 18.06.2019 ↩
5. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.149 ↩
6. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.151 ↩
7. 4857 sayılı İş Kanunu m.32, son fıkra ↩
8. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.154 ↩
9. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.156 ↩
10. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.157 ve m.158 ↩
11. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, birinci ve on yedinci fıkralar ↩
12. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, ikinci fıkra ↩
13. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.161 ↩
14. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.160 ↩
15. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.152 ↩