Sigortasız İşçinin İş Kazası: Hastane Kaydı ve Hizmet Tespiti

Sigortasız işçinin iş kazası dosyası, elde kalan parçalardan kurulur. Elinizde bir acil servis kaydı, kaza günü çekilmiş birkaç fotoğraf ve işverenle yazışmalar var. SGK hizmet dökümünde ise o işyerinden tek satır yok.

Örnek olay Ankara’da geçiyor. Bir işçi, metal işleme atölyesinde iki yıldır çalışıyor. Ücreti zaman zaman havale ediliyor, kalanı elden veriliyor.

Bir sabah pres makinesinde elini ağır biçimde yaralıyor ve işveren onu hastaneye götürüyor. Birkaç gün sonra işveren, işçinin o gün atölyeye yalnızca uğradığını söylüyor. Bu işçinin dosyasındaki her kayıt ayrı bir şeyi gösterir. Aşağıda hangisinin neyi kanıtladığı ve nerede yetersiz kaldığı anlatılıyor.

Sigortasız İşçinin İş Kazası Dosyasında Hangi Belgeler Toplanır?

Önce elde ne olduğuna bakılır. Bazı belgeler kazayı, bazıları çalışmayı gösterir. Dosyaya şunlar girebilir.

• Acil servis kaydı, epikriz ve taburcu belgesi
• İstirahat raporları ve sağlık kurulu raporu
• Kaza günü veya hemen sonrasında çekilmiş fotoğraf ve videolar
• İşverenle, yöneticiyle ve çalışma arkadaşlarıyla yapılan mesajlar
• Ücretin tamamen ya da kısmen yattığı hesabın banka hareketleri
• İşyerinde verilen iş kıyafeti, kart, anahtar veya servis kaydı
• Kolluk, savcılık ve varsa ceza dosyasındaki ifadeler
• Çalışmayı ve kazayı gören kişilerin ad ve iletişim bilgisi
• e-Devlet üzerinden alınan SGK hizmet dökümü

Hizmet dökümü, çalışmanın hiç bildirilmediğini ortaya koyar. Dökümün nasıl okunacağı işten çıkış kodu ve hizmet dökümü yazısında anlatılıyor.

Kaza tutanağı ve iş kazası bildirgesi ise işverenin elinde kalır. Düzenlenmişlerse dava sırasında mahkeme bunları işverenden ister. Olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı için iş kazası sayılan haller yazısına bakılabilir.

Hastane Kaydı, Mesaj ve Tanık Neyi Kanıtlar?

Belgelerin kanıt değeri aynı değildir. Tablo her kaydın neyi gösterdiğini ve sınırını ayırır.

Belge veya delil	Neyi gösterir	Sınırı	Nereden alınır
Acil servis kaydı ve epikriz	Kaza günü, saati ve yaralanma	İşçi sıfatını göstermez	Hastane arşivi
İstirahat ve sağlık kurulu raporu	İş göremezlik süresi ve yaralanmanın ağırlığı	Kazanın işyerinde olduğunu kanıtlamaz	Hastane
Fotoğraf ve videolar	İşyeri, makine ve çalışma ortamı	Çekim tarihi ve kaynağı tartışılabilir	Kendi telefonunuz
Mesajlar ve yazışmalar	Talimat, ücret ve kaza sonrası konuşmalar	Karşı taraf inkar ederse kaynağı sorulur	Telefon ve e-posta hesabı
Banka hareketleri	Düzenli ödeme ve ödeyen kişi	Ödemenin nedeni yazmıyorsa tek başına yetmez	Kendi bankanız
SGK hizmet dökümü	Kaydın bulunmadığını	Çalışılmadığı anlamına gelmez	e-Devlet
Ceza dosyası	İşveren ve tanık ifadeleri, keşif, kusur raporu	Hukuk mahkemesi ayrıca değerlendirir	Savcılık veya ceza mahkemesi
Tanık beyanı	Başlangıç tarihi, yapılan iş ve kaza günü	Çıkar ilişkisi olan tanığın inandırıcılığı sorgulanır	Duruşmada mahkeme dinler

Acil servis kaydı kazanın olduğunu gösterir. İşçi sıfatını ise göstermez. İşveren de bu boşluğa dayanır. Hiçbir belge tek başına çalışmayı kanıtlamaz, mahkeme belgeleri birlikte tartar.

Bildirge Verilmemiş İşçi Kaza Günü Sigortalı Sayılır mı?

Hizmet akdine dayanarak çalıştırılanlar kanun gereği sigortalı sayılır.^[1] Sigortalılık, çalışmaya başlanan tarihten itibaren başlar.^[2] 5510 sayılı Kanun işe giriş bildirgesini ise işverene yükler.^[3]

Bildirgenin verilmemesi, işçinin sigortalı sayılmasını engellemez. Kayıt yoksa sigortalılık hizmet tespiti ile ispatlanır. İşçinin kendisini Kuruma bildirmemiş olması da aleyhine delil sayılmaz.^[4]

Kaza günü bakımından kural şöyledir. Sigortalı çalıştırmaya başlandığı süresinde bildirilmemişse, bildirgenin sonradan verildiği veya çalıştırmanın Kurumca tespit edildiği tarihten önce meydana gelen iş kazasında ilgililerin gelir ve ödenekleri Kurumca ödenir.^[5] Sigortasız işçinin iş kazası bu yüzden Kurumun ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bunun için fiilen çalışmanın ispatı gerekir.

SGK Tedavi Giderini ve Geçici İş Göremezlik Ödeneğini Karşılar mı?

İş kazası sonucu tıbben gerekli görülen sağlık hizmetleri Kurum tarafından finanse edilir.^[6] İş kazasında sağlık hizmetinden yararlanmak için prim ödeme gün şartı aranmaz.^[7] Katılım payı da alınmaz.^[8]

Geçici iş göremezlik ödeneği için Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulundan istirahat raporu alınması gerekir. Rapor varsa iş kazası nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için ödenek verilir.^[9] Ödeneğin işleyişi geçici iş göremezlik ödeneği yazısında ayrıca anlatılıyor. Kaza kalıcı bir iş göremezlik bırakırsa sürekli iş göremezlik geliri de iş kazası sigortasının sağladığı haklar arasındadır.^[10]

İşverene Rücu ve İdari Para Cezası Nasıl Uygulanır?

Sigortalı çalıştırıldığı süresinde bildirilmemişse ve kaza, bildirgenin sonradan verildiği veya çalıştırmanın Kurumca tespit edildiği tarihten önce meydana gelmişse, Kurumun yaptığı ve yapması gereken her türlü masraf işverene ayrıca ödettirilir. Bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri de bu hesaba girer. Bu hükümde işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışı aranmaz.^[11]

Rücu alacağında kusur raporu ve hesap SGK rücu davası yazısında yer alır.

İş kazasının kolluğa derhal, Kuruma ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilmesi gerekir.^[12] Süre kaçırılırsa bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir.^[13]

İdari para cezası ayrı bir yaptırımdır. Bildirgenin verilmediği mahkeme kararından, Kurum tespitinden veya banka ve kamu idarelerinden alınan belgelerden anlaşılırsa, her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında ceza uygulanır.^[14] Bildirgenin süresinde verilmemesinde ise asgari ücret tutarında ceza öngörülür.^[15] Ceza tutarı asgari ücrete bağlıdır, güncel tutar için m.102 ile asgari ücret tarifesine bakılmalıdır.

Hizmet Tespiti Davası Hangi Sürede ve Nasıl Açılır?

Prim ve hizmet belgesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştığı Kurumca tespit edilemeyen sigortalı, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurur. Çalışmasını ilamla ispatlarsa kararda belirtilen kazanç ve prim ödeme günleri dikkate alınır.^[16] Örneğin 2026 yılında geçen hizmet için süre 2026 yılının sonundan başlar.

Kurumun denetimde işyerinde fiilen yaptığı tespit daha dardır. Kayıt ve belgeye dayanmadan çalışan sigortalının hizmeti, en fazla tespit tarihinden geriye doğru bir yıllık süre için dikkate alınır.^[17] Bir yıldan eski dönem bu tespitte yer almaz.

Davada işverenle birlikte Kurum da yer alır. İncelenen dosyada Kurum fer’i müdahil olarak davaya katılmıştı. Mahkeme Kurum sicil dosyasını ve işyeri kayıtlarını getirtir. Böylece kazadan önceki çalışma dönemi de araştırılabilir.

Hizmet Tespiti ile Tazminat Davası Arasındaki Fark Nedir?

Hizmet tespiti, sosyal güvenlik kaydını düzeltir. Sigortasız işçinin iş kazasından doğan maddi ve manevi zararı ise tazminat davası karşılar. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği için gerekli önlemleri alma borcu vardır. Bu borca aykırılıktan doğan zarar, sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir.^[18]

Zamanaşımı, hizmet tespitindeki beş yıllık süreden ayrıdır. Kanunda aksine hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.^[19] Olay haksız fiil niteliğinde değerlendirilirse iki ve on yıllık süreler gündeme gelir.^[20] Hangisinin uygulanacağı dosyanın niteliğine göre belirlenir.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu bu davalar için ayrı bir kural koyar. İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında arabulucuya başvuru dava şartı sayılmaz.^[21] Aynı kazadan sonra kıdem veya ihbar tazminatı gibi iş sözleşmesi alacakları da istenecekse süreler için arabuluculuk süresi yazısına bakılabilir. İş ilişkisi sona ermişse kıdem tazminatı hesaplama aracı da kullanılabilir.

Kaza Sonrası Belge Toplarken Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

Sigortasız işçinin iş kazası dosyasını birkaç hata baştan zayıflatır.

• Acil serviste kazanın işyerinde olduğunu söylememek ve olayı başka biçimde anlatmak
• Fotoğraf ve mesajların yalnızca ekran görüntüsünü saklamak
• İşverenin sonradan verdiği geriye dönük girişin başlangıç tarihini kesin kabul etmek
• Kazadan sonra işverenin uzattığı belgeyi okumadan imzalamak
• Hizmet tespitindeki beş yıllık süreyi tazminat davasının süresiyle karıştırmak
• Kazayı gören kişilerin adını ve telefonunu kaza günü not etmemek

Mesajların kaynağı ve tarihi karşı tarafça tartışılabilir. Telefonun kendisini ve hesabı saklamak bu yüzden önemlidir. Geriye dönük işe giriş bildirgesi ise çalışmanın gerçek başlangıcını yansıtmayabilir. Bildirge tarihi ile fiili başlangıç ayrı araştırılır ve aradaki dönem için hizmet tespiti istenebilir.

Yargıtay Sigortasız Çalışmanın İspatında Hangi Araştırmayı İster?

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, bir fabrikada kaza geçiren işçinin hizmet tespiti istemini inceledi. Kurum kayıtlarında işçinin daha önceki bir dönemi görünüyordu. İşçi ise sigortasının sonradan kesildiğini ve kaza günü makine başında çalıştığını ileri sürdü. Kendisine göre işveren tarafı onun o gün işyerine gezmeye geldiğini savunuyordu.

İşçi kazaya kadar olan dönemin tespitini, bu kabul edilmezse en azından kaza günü sigortalı olduğunun tespitini istemişti. İlk derece mahkemesi davayı reddetti, istinaf başvurusu da reddedildi. Daire kararı oybirliğiyle bozdu.^[22]

Gerekçeye göre hizmet tespiti davaları kamu düzenine ilişkindir. Mahkeme taraf delilleriyle yetinmez, kendiliğinden araştırma yapar. Çalışmanın ispatında delil sınırlaması yoktur. Buna karşın Kurum sicil dosyası ve işyeri özlük dosyası getirtilmelidir.

Daire ayrıca ustabaşının, komşu işyerlerinde çalışanların ve tazminat dosyasının incelenmesini istedi. Ziyaret için geldiği söylenen işçinin makine tamiri işini neden yaptığı da tanıklardan sorulacaktı. Bu bölüm bir bozma gerekçesidir ve genel ilke aktarımıdır. İşçinin davayı kazandığı anlamına gelmez, yalnızca eksik araştırmanın tamamlanmasını emreder.

Tanık ve Ceza Dosyasıyla Sigortasız Çalışma Nasıl Gösterilir?

İş sözleşmesi, kanunda aksi belirtilmedikçe özel bir şekle tabi değildir.^[23] Yazılı sözleşme bulunmaması çalışmanın varlığını engellemez. Sigortasız işçinin bağımlı çalışması tanık beyanı ve yazışmalarla gösterilir.

En güçlü tanık, işe başlama tarihini, işin türünü ve kaza günü olanları kendi gözüyle görmüş kişidir. Aynı işyerinde çalışan biri, servis şoförü ya da bitişik işyerinin sahibi bu işi görebilir. Mahkeme tanığın bilgiye nasıl ulaştığına ve işverenle işçiye yakınlığına bakar.

Ceza dosyası ikinci kaynaktır. Savcılık ifadeleri, keşif tutanağı ve bilirkişi raporu hizmet davasında delil olarak getirtilebilir. Bu belgelerin değerini hukuk mahkemesi ayrıca tartar.

Sigortasız İş Kazası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.4/1(a) ↩
2. 5510 sayılı Kanun m.7/1(a) ↩
3. 5510 sayılı Kanun m.8/1 ↩
4. 5510 sayılı Kanun m.8/2 ↩
5. 5510 sayılı Kanun m.23/1 ↩
6. 5510 sayılı Kanun m.63/1 ↩
7. 5510 sayılı Kanun m.67/1 ↩
8. 5510 sayılı Kanun m.69/1(a) ↩
9. 5510 sayılı Kanun m.18/1(a) ↩
10. 5510 sayılı Kanun m.16/1(b) ↩
11. 5510 sayılı Kanun m.23/2 ve m.21/1 ↩
12. 5510 sayılı Kanun m.13/2 ↩
13. 5510 sayılı Kanun m.21/2 ↩
14. 5510 sayılı Kanun m.102/1(a)(2) ↩
15. 5510 sayılı Kanun m.102/1(a)(1) ↩
16. 5510 sayılı Kanun m.86/9 ↩
17. 5510 sayılı Kanun m.86/8 ↩
18. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417/2 ve m.417/3 ↩
19. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146 ↩
20. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72 ↩
21. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3 ↩
22. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/10504, K.2026/1460, 16.02.2026 (bozma, oybirliği) ↩
23. 4857 sayılı İş Kanunu m.8/1 ↩