İbraya İtiraz: İmzalı İbraname Geçersiz Sayılır mı?

Elinizde imzanızı taşıyan bir ibraname, bir banka dekontu ve son aya ait bordro var. İşveren “tüm haklarınızı aldınız” diyor. Siz ise hesabınıza geçen tutarın hakkınızdan az olduğunu düşünüyorsunuz. Bu durumda yapılacak şey ibraya itiraz etmektir ve itirazın dayanağı olan belgeler baştan doğru okunmalıdır.

Yazıda ibranamenin hangi hallerde geçersiz sayıldığı, her belgenin neyi gösterdiği ve mahkemenin ibranameyi nasıl değerlendirdiği anlatılıyor. Örnek olay Ankara’da geçiyor. Bir lojistik firmasında altı yıl çalışan Selin, iş sözleşmesinin bittiği gün hazır bir ibraname imzalamış. Hesabına da tek kalemde bir ödeme yatmış.

Elinizdeki Belgeler İbranameye Karşı Neyi Gösterir?

İbraname tek başına karar vermeye yetmez. Selin’in dosyasında her belge dosyanın ayrı bir sorusuna cevap verir.

Belge	Neyi gösterir	Sınırı
İbraname	İbra edilen alacakları, tarihi ve imzayı	Ödemenin yapıldığını tek başına kanıtlamaz
Banka dekontu veya hesap hareketi	Ödemenin tarihini, tutarını ve göndereni	Hangi alacağa ait olduğu açıklama satırında yazmıyorsa tartışılır
Ücret bordrosu	Tahakkuk eden kalemleri	İmza yoksa yalnız işverenin kendi hesabıdır
Fesih yazısı ve SGK çıkış kaydı	Sözleşmenin sona erdiği günü	Bir aylık sürenin başlangıcını verir, miktarı vermez
Mesajlar, e-postalar, tanıklar	İmzanın hangi ortamda alındığını	Baskı iddiasında destek delildir, tek başına yetmeyebilir

İşten çıkarken hangi evrakın istenmesi gerektiği işten çıkarılınca alınacak belgeler yazısında ayrıca toplanmıştır. Fesih biçimine göre değişen delil listesi için tazminatsız çıkarılan işçi yazısına bakılabilir.

İbranamenin Geçerli Olması için Hangi Şartlar Aranır?

İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra için Türk Borçlar Kanunu m.420 beş şart sayar. Maddenin tam metni mevzuat.gov.tr üzerindeki kanun metninde okunabilir.^[1]

• İbra sözleşmesi yazılı olmalıdır.
• İbra tarihi, iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay sonra olmalıdır.
• İbra edilen alacağın türü ve miktarı açıkça yazılmalıdır.
• Ödeme, hak tutarına göre noksansız yapılmalıdır.
• Ödeme banka aracılığıyla yapılmalıdır.

Bu unsurlardan biri eksikse ibraname kesin olarak hükümsüzdür. Kanun, hükümsüzlüğü bir seçenek değil, doğrudan hüküm olarak yazmıştır. Selin’in ibranamesi sözleşmenin bittiği gün imzalandığı için bir aylık süre şartını baştan taşımaz.

Aynı madde, destekten yoksun kalanların ve işçinin diğer yakınlarının isteyebileceği tazminatlar dahil, hizmet sözleşmesinden doğan tüm tazminat alacaklarında da bu kuralın geçerli olduğunu belirtir.^[2] Madde, alacağın türünün ve miktarının ibrada açıkça gösterilmesini şart koştuğu için “genel ibra” yazan, kalem saymayan metinler tartışmaya açıktır.

Banka Dışı Ödeme ve Makbuz Hükmü Ne Anlama Gelir?

Geçersiz ibraname, ödemenin sayılmayacağı anlamına gelmez. Kanuna göre hakkın gerçek tutarda ödendiğini göstermeyen ibraname, içerdiği miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Bu halde bile ödemenin banka aracılığıyla yapılmış olması gerekir.^[3]

Pratikte iki ayrı soru çıkar. İlki ibranamenin hükümsüz olup olmadığıdır. İkincisi ise gerçekten ödeme yapılıp yapılmadığıdır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, banka dışı yollarla yapılan ödemelerde borcun ibra yerine tamamen veya kısmen ifa yoluyla sona erebileceğini kabul eder. Bunun için ödemeyi gösteren bir belge gerekir.^[4]

Dekont, Bordro ve Miktar Uyuşmazlığı Kalem Kalem Nasıl Karşılaştırılır?

Miktar uyuşmazlığında formül basittir. Önce her kalem için hak edilen tutar hesaplanır. Sonra banka yoluyla ödenen tutar çıkarılır. Geriye kalan fark ibraya itirazın konusudur.

Fark = hesaplanan hak − banka yoluyla ödenen tutar

Kalem	İbranamede aranan	Dekontta aranan	Hesap için
Kıdem tazminatı	Türü ve tutarı ayrı yazılmış mı	Ödeme tarihi ve tutarı	Kıdem aracı
İhbar tazminatı	Bildirim süresi karşılığı belirtilmiş mi	Açıklama satırı	İhbar aracı
Yıllık izin ücreti	Kullanılmayan gün sayısı yazılmış mı	Ayrı ödeme var mı	İzin aracı
Fazla mesai	İbra edilmiş mi, hesabı var mı	Bordro dışı ödeme izi	Mesai aracı
Son maaş	Hangi ayın ücreti olduğu	Maaş yatış tarihi	Brütten nete aracı

Selin’in dosyasında bu tablo şöyle işler. İbranamede kıdem tazminatı ve yıllık izin yazılıdır, fazla mesai ise “diğer tüm alacaklar” ifadesine bırakılmıştır. Dekontta tek bir ödeme görünür ve açıklama satırı boştur. Önce dekonttaki tutarın hangi kalemlere paylaştırılabileceği araştırılır. Kalan alacaklar için işverenden ödeme belgesi istenir.

Brüt ve net tutarları aynı satırda kıyaslamak sık yapılan bir yanlıştır. Karşılaştırma, kesintiler düşülerek aynı tabana getirilmiş rakamlarla yapılmalıdır. Ücretin ödendiğini ispat yükü ise işverendedir.^[5]

İradesinin Sakatlandığını Savunan İşçi Bunu Nasıl İspatlar?

Bazen ibraname şekil şartlarını taşır, ama işçi imzayı baskıyla atmıştır. Borçlar Kanunu yanılma, aldatma ve korkutmayı ayrı hükümlerle düzenler. Esaslı yanılan, aldatılan veya korkutulan taraf sözleşmeyle bağlı olmaz.^[6]

Burada süre kritiktir. Yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmeyen taraf, sözleşmeyi onamış sayılır.^[7] İşçinin bu bildirimi yazılı ve tarihli yapması ispat açısından önemlidir.

İrade bozukluğu iddiasında tanık dinlenebilir.^[8] Selin’in durumunda imza anında odada bulunan bir iş arkadaşı ya da aynı gün atılan mesajlar bu bakımdan değer taşır. Şekil şartları zaten eksikse, irade sakatlığını ayrıca ispatlamak çoğu zaman gerekmez.

İbraya İtirazda Hangi Hatalar Hak Kaybına Yol Açar?

Dosyalarda en çok tekrar eden eksikler aşağıda sıralanıyor.

• İbranameyi okumadan “hepsi bitti” diye düşünüp dekontu saklamamak.
• Bir aylık süreyi bildirim ya da ödeme gününden saymak; süre sözleşmenin sona erdiği günden başlar.
• Dekonttaki açıklama satırını ve gönderen hesabı kontrol etmemek.
• Geçersiz ibranameyi geçersiz saymakla yetinip, banka yoluyla alınan tutarın mahsup edileceğini göz ardı etmek.
• Baskı iddiasını belgesiz ve tanıksız bırakmak.
• Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açmak.

Son madde önemlidir. İşçi alacağı ve tazminatı davalarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.^[9] Süreç ve süreler için arabuluculuk süresi yazısı okunabilir.

Zamanaşımı da gözden kaçmamalıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ile ücret alacağında süre beş yıldır, ancak başlangıç tarihleri farklıdır.^[10] Süre bilgisinin ayrıntısı 4857 sayılı Kanun metninde görülebilir.

Yargıtay İbranamenin Geçersizliğini Nasıl Değerlendiriyor?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2025 tarihli bir kararında bu ilkeleri birlikte uygulamıştır. İlk derece mahkemesi, ibranamede yazılı ihbar tazminatı tutarını hesaplanan alacaktan düşmüş, fazla çalışma ve tatil ücretlerini ise ibra edildi diyerek reddetmiştir. Daire bu yaklaşımı bozmuştur.

“Ancak banka dışı yollarla yapılan ödemelerde de borç ibra yerine tamamen veya kısmen ifa yoluyla sona ermiş olur.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/6206, K.2025/7368, 02.10.2025 (bozma)

Kararda ibraname, 6098 sayılı Kanun’un 420. maddesindeki şartları taşımadığı için geçersiz bulunmuştur. Mahkemeye göre ibranamede yazılı tutarın banka yoluyla ödendiğine dair bilgi de, banka dışı ödemeyi gösteren bir belge de yoktu. Bu nedenle tutarın mahsup edilmesi hatalıydı.

Mahkeme İbranameyi Nasıl İnceler ve İspat Yükü Kimdedir?

İbraya dayanan taraf genellikle işverendir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre ispat yükü, iddia edilen vakıadan lehine hak çıkaran tarafa aittir.^[11] İşveren ibranameyi sunar. İşçi ise şart eksikliğini, ödeme belgesinin bulunmadığını ya da iradesinin sakatlandığını ileri sürer.

İbraname adi senettir. İşçi imzayı inkar ederse, karar verilinceye kadar senet işleme esas alınamaz ve mahkeme gerekirse bilirkişiye gider.^[12] İmza kabul edilirse ibraname aksi ispat edilmedikçe kesin delil olur.^[13] Bu yüzden itiraz, imzanın kendisine değil, ibranamenin geçerlilik şartlarına yöneltilir.

Belgenin kanıt değerinin sınırı da bilinmelidir. Senede karşı tanıkla ispat yasağı vardır, ancak irade bozukluğu iddiası bu yasağın istisnasıdır.^[14] İmzasız bordro ve açıklaması boş bir dekont, tek başına ödemenin hangi alacağa yapıldığını göstermez. Gerekli tutarlar ise mahkemenin atadığı bilirkişi tarafından belge ve banka kayıtlarıyla yeniden hesaplanır.

İtiraz beyanı dilekçede kısa ve kalem kalem yazılır. Hangi şartın eksik olduğu, ibranamenin tarihi ile sözleşmenin sona erdiği günün karşılaştırması ve dekontun neyi göstermediği ayrı ayrı belirtilir. İşverenin banka kayıtlarının dosyaya getirilmesi mahkemeden istenebilir. Böylece tutarlar tahminle değil, kayıtla tartışılır.

Bilirkişi raporu geldikten sonra rapordaki mahsuplar da kontrol edilmelidir. Rapor, geçersiz ibranameyi esas alıp alacağı baştan reddetmişse ya da banka dışı bir ödemeyi belgesiz düşmüşse, bu hususta rapora itiraz edilir. Yargıtay bozma kararlarında bu tür hesap hatalarının da etkili olduğu görülür.

Fesih biçiminin kendisi tartışmalıysa, örneğin işçi istifaya zorlanmışsa, ibraya itiraz ile birlikte zorla istifa ettirilen işçinin hakları da incelenir.

İbraya İtiraz Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420, ikinci fıkra ↩
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420, dördüncü fıkra ↩
3. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420, üçüncü fıkra ↩
4. Yargıtay 9. HD, E.2025/6206, K.2025/7368, 02.10.2025 (bozma) ↩
5. Yargıtay 9. HD, E.2024/15000, K.2025/2564, 12.03.2025 (bozma) ↩
6. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.30, m.36, m.37 ↩
7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.39, birinci fıkra ↩
8. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.203, birinci fıkra, (ç) bendi ↩
9. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, birinci fıkra ↩
10. 4857 sayılı İş Kanunu m.32, son fıkra ve ek m.3 ↩
11. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190, birinci fıkra ↩
12. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.209 ve m.211 ↩
13. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.205, birinci fıkra ↩
14. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.201 ve m.203 ↩