Aile hukuku, evlilik birliğini, boşanmayı, çocukların durumunu, nafakayı ve eşler arasındaki mal rejimini düzenler. Okurun ilk sorusu çoğunlukla boşanmanın nasıl işleyeceğidir. Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler birlikte başvurarak anlaşmalı boşanma talep edebilir.[1]
Anlaşma yoksa dava çekişmeli yürür ve mahkeme kusuru, çocukların yararını ve tarafların mali durumunu inceler. Bu sayfa aile hukukunun başlıca konularını, sürelerini ve izlenen yolu genel hatlarıyla anlatır.
Aile Hukuku Hangi Konuları Kapsar?
- Boşanma, anlaşmalı ya da çekişmeli olarak evlilik birliğinin sona ermesini sağlar.
- Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsiline ilişkin hakları belirler.
- Kişisel ilişki, velayeti almayan eşin çocukla görüşme düzenini oluşturur.
- Nafaka, tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası olarak talep edilebilir.
- Maddi ve manevi tazminat, boşanmaya yol açan olaylar nedeniyle istenir.
- Mal rejiminin tasfiyesi, evlilik içinde edinilen malların paylaşımını düzenler.
- Aile konutu ve şiddetten korunma tedbirleri, eşlerin barınma ve güvenlik haklarını korur.
Başvurmadan Önce Bilinmesi Gereken Süreler
Aile hukukunda süreler dava türüne göre değişir. Aşağıdaki tablo, kanun metninde açıkça yazılı olan başlıca süreleri gösterir.
| İşlem | Süre veya şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Zina sebebiyle boşanma davası | Öğrenmeden 6 ay, her halde fiilden 5 yıl | TMK m.161 |
| Anlaşmalı boşanma | Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması | TMK m.166 |
| Reddedilen boşanma davasından sonra yeni dava | Ret kararının kesinleşmesinden 1 yıl sonra ortak hayatın kurulamamış olması | TMK m.166 |
| Boşanmadan doğan dava hakları için zamanaşımı | Boşanma hükmünün kesinleşmesinden 1 yıl | TMK m.178 |
| Mal rejiminin sona erme anı | Boşanma davasının açıldığı tarih | TMK m.225 |
| Çocukla kişisel ilişkinin düzenlenmesi | Boşanma kararıyla birlikte | TMK m.182 |
Anlaşmalı boşanmada hakim tarafları bizzat dinler. Boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenleme uygun bulunursa boşanmaya karar verilir.
Süreç Nasıl İlerler?
Görevli mahkeme ve arabuluculuk
Aile hukukundan doğan davalara ve boşanmaya aile mahkemeleri bakar.[2]
Arabuluculuğun dava şartı sayıldığı uyuşmazlıklar arasında boşanma yer almaz. Kanun yalnızca tarafların serbestçe tasarruf edebileceği konularda uygulanır ve aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir.[3] Arabuluculuk süreleri hakkında genel bilgi için arabuluculuk süresi yazısına bakılabilir.
Boşanma sebepleri
Boşanma davası, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmek beklenmeyecek derecede temelinden sarsılması sebebine dayanır. Zina ise ayrı bir boşanma sebebidir. Bu sebep kısa hak düşürücü sürelere bağlıdır.[4]
Davacının kusuru daha ağırsa davalı itiraz edebilir. İtiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliği sürdürmekte korunmaya değer yarar kalmamışsa yine de boşanmaya karar verilebilir.
Anlaşmalı boşanma protokolü
Protokolde boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu yer almalıdır. Velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası, tazminat ve mal paylaşımı bu konular arasındadır.
Hakim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Tarafların bu değişiklikleri de kabul etmesi halinde boşanmaya hükmedilir.
Evlilik içinde eşlerin hak ve yükümlülükleri
Eşler oturacakları konutu birlikte seçer ve birliği beraberce yönetir. Birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıklarıyla katılırlar.[5] Bu düzen bozulduğunda geçici önlemler devreye girer.
Geçici önlemler
Dava açılınca hakim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır. Bunlar eşlerin barınmasına, geçimine, mal yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkindir.[6] Eşlerden biri diğerinin rızası olmadan aile konutunu devredemez ve konutla ilgili kira sözleşmesini feshedemez.[7]
Velayet ve kişisel ilişki
Evlilik sürdükçe ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Boşanmada velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.[8] Mahkeme, kararında kişisel ilişkiyi de düzenler ve çocuğun sağlık, eğitim ve ahlak yararlarını esas alır.
Velayeti almayan eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır. Kişisel ilişkinin gereği yerine getirilmezse çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceği ihtar edilir.[9] Yeni olgular ortaya çıkarsa hakim gerekli önlemleri yeniden alır.[10]
Nafaka ve tazminat
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteyebilir.[11] İrat biçiminde ödenen nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar.[12]
Kusursuz veya daha az kusurlu taraf maddi tazminat isteyebilir. Kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise kusurlu olandan manevi tazminat talep eder.[13]
Mal rejimi
Eşler başka bir rejim seçmemişse edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.[14] Tasfiyede her eş, diğerine ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hakim, kusurlu eşin payını azaltabilir ya da kaldırabilir.[15]
Şiddetten korunma
Şiddet uygulayan hakkında hakim önleyici tedbirlere karar verebilir. Bunlar arasında müşterek konuttan uzaklaştırma, korunan kişiye yaklaşmama ve iletişim yoluyla rahatsız etmeme yer alır.[16]
Hakim ayrıca velayet, nafaka ve kişisel ilişki konusunda da karar verebilir. Şiddet uygulayan aynı zamanda ailenin geçimini sağlıyorsa, nafakaya hükmedilmemişse talep edilmese bile tedbir nafakasına hükmedilebilir.
Hazırlanacak Belgeler
- Nüfus kayıt örneği ve evlilik cüzdanı bilgileri.
- Çocukların nüfus kayıtları ile okul ve sağlık belgeleri.
- Tarafların gelir durumunu gösteren belgeler ve banka kayıtları.
- Evlilik içinde edinilen taşınmaz, araç ve hesaplara ait kayıtlar.
- Anlaşmalı boşanmada imzalı protokol taslağı.
- Kusur iddiasını destekleyen mesaj, rapor ve tanık bilgileri.
- Şiddet iddiasında sağlık raporu ve kolluk tutanakları.
Sık Yapılan Hatalar
- Zina iddiasında altı aylık süre öğrenmeden başlar ve geçince dava hakkı düşer.
- Anlaşmalı boşanma protokolü çocuk ve mali konular eksik bırakılarak hazırlanır.
- Boşanmadan doğan dava haklarının, hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yıl sonra zamanaşımına uğradığı gözden kaçırılır.[17]
- Aile konutu eşin rızası alınmadan devredilir ya da kira sözleşmesi tek başına feshedilir.
- Çocukla kişisel ilişki kararına uyulmaz. Bu durum velayet değişikliği ihtarına yol açabilir.
- Mal rejimi tasfiyesinde edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımı belgelenmez.
Evlilik içinde edinilen taşınmazlar için gayrimenkul hukuku sayfası incelenebilir. Boşanma sonrası borç ve takip meseleleri icra ve iflas hukuku, tazminat talepleri ise tazminat hukuku sayfasındadır.
Şiddet iddialarının ceza yönü ceza hukuku sayfasında ele alınır. Somut olay için avukata sor formu kullanılabilir.
Belge hazırlıyorsanız nafaka artırım davası dilekçesi örneği sayfasına bakabilirsiniz.
İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.
Aile Hukuku Hakkında Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma için evlilik ne kadar sürmüş olmalı?
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi gerekir.
Boşanmada çocuğun velayeti kime verilir?
Velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir. Mahkeme karar verirken çocuğun yararını esas alır ve diğer eşin kişisel ilişkisini düzenler.
Yoksulluk nafakasını kim isteyebilir?
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf isteyebilir. Talep eden tarafın kusuru diğer taraftan daha ağır olmamalıdır.
Mal rejimi ne zaman sona erer?
Boşanmada mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Eşler başka bir rejim seçmemişse edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.
Boşanma davası açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekir mi?
Boşanma, arabuluculuğun dava şartı sayıldığı uyuşmazlıklar arasında yer almaz. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir.