Elinizde bir nüfus kayıt örneği, doğum belgesi, izin dilekçesinin kopyası ve son bordro var. Eşiniz eylül ayında doğum yapmış, işveren de izninizi yıllık izin olarak işlemiş. Mazeret izni ile yıllık izin ayrı haklardır ve belgeler bu farkı gösterebilir.
Yazı 4857 sayılı Kanuna tabi işçileri ilgilendirir. Memurlar kendi mevzuatına tabi olduğundan burada ele alınmaz. İş veya toplu iş sözleşmesiyle tanınan ek izinler kanuni hak sayılmaz, sözleşme metnine göre değerlendirilir.
Evlilik, Doğum ve Ölüm Hallerinde Hangi Belge Neyi Gösterir?
Kanun belirli olaylarda ücretli izin tanır. Evlenen, evlat edinen ya da annesini, babasını, eşini, kardeşini veya çocuğunu kaybeden işçi üç gün izne çıkar. Eşi doğum yapan işçi için bu süre on gündür.[1]
Halk arasında babalık izni denen hak, bu on günlük izne karşılık gelir. Düzenlemeyi 7578 sayılı Kanun değiştirmiştir ve değişiklik 1 Mayıs 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.[2] Olay bu tarihten önce yaşandıysa o günkü metne bakmak gerekir. Güncel metne mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.
Ek madde 2’nin birinci fıkrası belge ibrazı konusunda sessizdir. Bu fıkradaki olaylar için hangi belgenin ne zaman isteneceği kanunda düzenlenmemiştir. İkinci fıkradaki izin ise hastalık raporuna dayanır. İşyeri düzeni, iş sözleşmesi ve toplu iş sözleşmesi ayrıca okunmalıdır.
Aşağıdaki tablo her olay için süreyi ve olayı gösteren belgeyi eşleştirir.
| Olay | Süre | Dayanak | Olayı gösteren belge |
|---|---|---|---|
| Evlenme | Üç gün | Ek m.2, birinci fıkra | Evlenme belgesi veya nüfus kayıt örneği |
| Evlat edinme | Üç gün | Ek m.2, birinci fıkra | Evlat edinme kararı ve nüfus kaydı |
| Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü | Üç gün | Ek m.2, birinci fıkra | Ölüm belgesi ve yakınlığı gösteren nüfus kaydı |
| Eşin doğum yapması | On gün | Ek m.2, birinci fıkra | Doğum belgesi ve evlilik kaydı |
| Engelli veya süreğen hastalıklı çocuğun tedavisi | Bir yıl içinde en çok on gün | Ek m.2, ikinci fıkra | Hastalık raporu |
Dede, nine ve kayın hısımları kanundaki yakın listesinde bulunmaz. Bu kişiler için izin ancak sözleşmeden veya işyeri uygulamasından doğabilir. Günlerin iş günü mü takvim günü mü olduğu da metinde belirtilmemiştir.
İkinci fıkra ayrı bir durumu düzenler. Kanun, en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisinden söz eder. Yüzde yetmiş oranının süreğen hastalığa da uygulanıp uygulanmadığı lafızdan net anlaşılmaz. İzin hastalık raporuna dayanır ve çalışan ebeveynden yalnızca biri onu kullanabilir. Bir yıl içinde toptan veya bölümler halinde on güne kadar verilir.[3]
Babalık, Süt ve Analık İzinlerinde Ücret ve Süre Nasıl Hesaplanır?
Ek madde 2 kapsamındaki izinler ücretlidir. Süt ve analık izni ise kanunun 74. maddesinde yer alır. Tablo izinleri süre ve ücret bakımından yan yana koyar.
| İzin | Süre | Ücret durumu | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Evlilik, evlat edinme, yakın ölümü | Üç gün | Ücretli | Ek m.2 |
| Eşin doğumu | On gün | Ücretli | Ek m.2 |
| Hamilelikte periyodik kontrol | Kanun gün sayısı vermez | Ücretli | m.74 |
| Süt izni | Günlük 1,5 saat | Günlük çalışma süresinden sayılır | m.74 |
| Analık izni | Toplam yirmi dört hafta (8 + 16) | Maddede ücret hükmü yok | m.74 |
| Analık sonrası ek izin | Altı aya kadar | Ücret ödenmez | m.74 |
Süt izni, bir yaşını doldurmamış çocuğu olan kadın işçilere tanınır. İşçi bu saatleri dilediği aralıkla ve istediği sayıda parçaya ayırarak kullanır. Kullanılan süre günlük çalışma süresinin içinde sayılır.[4]
Çoğul gebelikte analık izninin doğum öncesi bölümü iki hafta uzar. Sağlık durumu uygunsa, doktorun onayıyla ve kadın işçi isterse doğumdan önceki iki haftaya kadar işyerinde çalışılabilir. Sürelerin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre artırıldığı hallerde bu süreler hekim raporuyla belirtilir.[4]
SGK ödeneği için ayrıca istirahat raporu aranır.[5] Analık izni sona erince işçi isterse haftalık çalışma süresinin yarısı boyunca ücret ödenmeyen yarım çalışma izni alabilir. Birinci doğumda altmış, ikincide yüz yirmi, daha sonraki doğumlarda yüz seksen gün hakkı vardır. Bu aralıkta süt izni kuralları işlemez.[4]
Yarım çalışma başvurusunun dilekçesi ve belgeleri doğum sonrası yarım çalışma yazısında işlenmiştir.
Süt izni kullandırılmadıysa alacak aşağıdaki adımlarla hesaplanır. Adımlar Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin kararlarında aranan sırayı izler.
| Kalem | Formül | Not |
|---|---|---|
| Hak edilen süre | İzinli günler çıkarıldıktan sonra kalan gün × 1,5 saat | Çocuk bir yaşına gelene kadar |
| Kullandırılan süre | Puantaj, form veya tanıkla gösterilen saat | İşverenin toptan gün verdiği savunması buraya yazılır |
| Eksik kalan süre | Hak edilen süre eksi kullandırılan süre | Verilen süre mahsup edilir |
| Alacak | Eksik saat × saat ücreti, fazla mesai olarak | Fazla çalışma ücreti yüzde elli artırımlıdır |
Fazla çalışmanın saat başı ücreti, normal saat ücretinin yüzde elli artırılmış halidir.[6] Saat ücretini tutara çevirmek için fazla mesai ücreti hesaplama aracı kullanılabilir. Çalışılan saatlerin kayıtla gösterilmesi fazla mesai ispatı yazısında ayrıca anlatılır.
Bordroda mazeret izni günleri için kesinti yapılmışsa bu tutar ücret alacağı olarak talep edilir. Hangi aylarda kesinti olduğu bordro ve banka dekontlarından anlaşılır. Ödenmeyen maaş alacağı yazısı bu belgeleri sıralar.
Ücretten yapılan diğer kesintilerin geçerliliği avans ve maaş kesintisi yazısında anlatılmıştır.
İşveren mazeret iznini yıllık izinden saymışsa fark yıllık izin hesabına yansır. Yıllık izin ücreti hesaplama aracı gün farkını ücrete çevirir. Örnekteki işçi için dilekçe, doğum belgesi ve puantaj yan yana konduğunda on günün hangi izin türü olduğu görülür.
İzin sürecinde işten çıkarılan kadın işçinin delilleri hamilelik nedeniyle işten çıkarma yazısında yer alır.
İzin Belgesi Hazırlanırken Hangi Hatalar Yapılır?
Hatalar çoğu zaman belge aşamasında başlar. En sık görülenler şunlardır.
- İzni yıllık izin formuna yazdırmak. İki izin ayrı haktır ve formun adı hesabı değiştirir.
- İzni yalnız sözlü bildirmek, yazılı bir iz bırakmamak.
- Dilekçenin teslim alındı imzalı veya kaşeli kopyasını almamak.
- Olay belgesini işyerine hiç sunmamak. Birinci fıkradaki olaylarda kanunda belge şartı yazmasa da sözleşme belge isteyebilir.
- Süt izni saatinde çalışıp bunu bir yere not etmemek.
- Süt iznini biriktirip sonradan toplu kullanmak istemek.
Belgesiz ve bildirimsiz devamsızlık ayrı bir risktir. İşverenin haklı fesih sebepleri arasında, izinsiz veya haklı bir sebebe dayanmadan art arda iki iş günü işe gitmemek de sayılır.[7] İzin talebinin yazılı ve tarihli olması bu tartışmayı kısaltır. Ayrıntı için işveren haklı fesih halleri yazısına bakılabilir.
Yargıtay Mazeret ve Süt İzni Belgelerini Nasıl Değerlendiriyor?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesine gelen bir uyuşmazlıkta işçi, ücret alacaklarının yanında nikah izni karşılığını da talep etmişti. İşveren, evlilik sebebiyle yapılmış bir izin başvurusunun olmadığını söyledi. Yerel mahkeme bu talebi kısmen kabul etti.
Daire bu kısmı isabetli bulmadı. Evlilik izni mazeret izni sayıldı ve hak doğduğu anda kullanılmalıydı. Kullanılmayan iznin, yıllık izin gibi ücrete çevrilemeyeceği vurgulandı. Dosyada ayrıca işçinin izin kullanmaktan vazgeçtiğini bildiren açık bir beyanı bulunuyordu. Karar bu kalem yönünden bozuldu.[8]
Başka bir dosyada kıdem tazminatı ile yıllık izin ücreti talep edilmişti. Dosyaya izin dilekçeleri ve puantaj kayıtları girmişti. Daire bu belgelerin bir bölümünü günlük veya saatlik ücretli mazeret izni olarak niteledi.
Daireye göre belgeler önce ayrıştırılmalıydı, zira ücretli mazeret izinleri yıllık ücretli izin sayılmaz. Yıllık izin belgeleri işçiye tek tek gösterilir. İşçi imzaya itiraz ederse imza incelemesine gidilir. İmza işçiye aitse belgedeki tarihlerin puantaj ve çalışma çizelgesiyle uyumlu olması gerekir. Karar bu gerekçelerle bozuldu.[9]
Süt izniyle ilgili bir karar da belge bakımından öğreticidir. Çalışırken doğum yapan işçi, süt izninin kendisine verilmediğini iddia etmişti. İşveren ise beş günlük süt izninin bir seferde verildiğini savundu. Yerel mahkeme, süt izninin paraya çevrilemeyeceğini belirterek talebi reddetti.
Daire süt iznini doğrudan kanundan gelen bir hak ve mazeret izni olarak değerlendirdi. İznin ertelenmesi, sonradan kullanılması veya birleştirilip toptan verilmesi söz konusu değildir. İşçi o saatlerde çalışmışsa bunun bedeli fazla mesai üzerinden hesaplanır, kullandırılan süre ise düşülür. Karar bozuldu.[10]
İzin Kullanıldığı veya Verilmediği Tanıkla ve Kayıtla Nasıl Kanıtlanır?
İspat yükü, ileri sürülen olaydan hak çıkaran tarafa aittir.[11] Kesinti ya da süt izni alacağı isteyen işçi, dayandığı olayı ve talebini göstermelidir. Her belgenin bir sınırı vardır.
Nüfus kayıt örneği evlenme, doğum veya ölümü gösterir. İşçinin izin istediğini ya da işverenin izin verdiğini tek başına göstermez. İzin dilekçesi talebi gösterir. Teslim alındığına dair imza, kaşe veya elektronik yazışma yoksa dilekçenin işverene ulaştığı tartışılır.
Bordro ve puantaj kesintiyi gösterir. Kayıttaki izinli ifadesi izin türünü her zaman belirtmez. Belgeler işverendeyse mahkemeden istenir, çünkü taraflar elindeki belgeleri ibraz etmek zorundadır.[12] Koşullar varsa mahkeme ibraz için kesin süre verir.[13]
Tanık dinletmek isteyen taraf listesini ad, soyad ve tebliğe elverişli adresle sunar. Listede yer almayan kişi tanık olarak dinlenemez.[14] Süt izni dosyalarında aynı vardiyadaki iş arkadaşları izin saatlerinde işçinin ne yaptığını anlatabilir. Anlatım tarih ve saat gibi somut öğeler içermelidir.
İzin Alacağında Zamanaşımı ve Arabuluculuk Şartı Nedir?
Ücret alacakları beş yılda zamanaşımına uğrar.[15] Sürenin başlangıcı alacağın muaccel olduğu gündür.[16] Muaccel olma anı alacak kalemine göre değişir. Sürenin işleyişi için kıdem tazminatı zamanaşımı yazısına bakılabilir.
Alacak davası açmadan önce arabulucuya gidilmesi zorunludur.[17] Anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanak dava dilekçesine eklenir. Süreç için arabuluculuk süresi yazısı okunabilir. İş ilişkisi bittiyse işten çıkarılınca alınacak belgeler listesi izin kayıtlarını istemeyi de hatırlatır.
Mazeret İzninde Belge ve Hesap Konusunda Sorular
Mazeret izni süresince ücret kesilir mi?
Ek madde 2 kapsamındaki evlilik, ölüm ve eşin doğum izinlerinde ücret ödenir. Engelli veya süreğen hastalıklı çocuğun tedavisine ayrılan izin için de aynısı geçerlidir. Hamilelikte periyodik kontrol izni de ücretlidir.
Eş doğum yaptığında işçiye kaç gün verilir?
Eşi doğum yapan işçi on gün ücretli izin kullanır. Bu süre, 1 Mayıs 2026 itibarıyla uygulanan 7578 sayılı Kanun değişikliğine dayanır. Doğum o tarihten önce olmuşsa dönemin metnine bakılmalıdır.
Süt izninden kimler yararlanır ve süresi nedir?
Bir yaşından küçük çocuğu bulunan kadın işçi, günde toplam 1,5 saatlik izne sahiptir. Bölünme biçimi ve zamanlama işçiye bırakılmıştır. Bu saatler çalışma süresinden düşülmez.
Kullanılmayan mazeret izni karşılığında ücret istenebilir mi?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, mazeret izninin doğduğu anda kullanılması gerektiğini ve kullanılmayan iznin yıllık izin gibi paraya çevrilemeyeceğini kabul etmiştir. Süt izninde ise çalışılan saatler fazla mesai olarak hesaplanabilir.
İşverene olay belgesi verilmesi şart mıdır?
Ek madde 2’nin birinci fıkrasındaki olaylar için kanun belge sunulmasını açıkça şart koşmaz. İkinci fıkradaki izin ise hastalık raporuna dayanır. Birinci fıkradaki olaylarda belge istenip istenmeyeceği iş sözleşmesine, toplu iş sözleşmesine ve işyeri düzenine bağlıdır. Olayı gösteren kaydın ve izin talebinin yazılı tutulması ispat bakımından yararlıdır.
Dede veya nine vefat ederse kanuni izin doğar mı?
Ek madde 2 yakın olarak yalnızca anne, baba, eş, kardeş ve çocuğu anar. Dede, nine ve kayın hısımları bu listede bulunmaz. Bu yakınlar için izin ancak sözleşmeye veya işyeri uygulamasına dayanabilir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.2, birinci fıkra ↩
- 7578 sayılı Kanun m.16 (4857 Ek m.2’yi değiştirir, yürürlük 1.5.2026) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.2, ikinci fıkra ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.74 ↩
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.18 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25, II numaralı bent, (g) alt bendi ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2014/30441, K.2016/5377, 09.03.2016 (bozma, oybirliği) ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2020/492, K.2020/3781, 05.03.2020 (bozma, oybirliği) ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2017/4543, K.2017/7375, 27.04.2017 (bozma, oybirliği) ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190, birinci fıkra ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.219, birinci fıkra ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.220, birinci fıkra ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.240, ikinci fıkra ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32, son fıkra ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.149 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, birinci fıkra ↩