Bir işçinin iş sözleşmesi feshedildi. Elinde fesih yazısı, son bordroları ve bir avukatla yaptığı ön görüşmenin notları var. Kıdem ve ihbar tazminatı için dava açmak isteyen işçi, iş davasında avukatlık ücreti ve masrafların hangi belgelerle takip edildiğini merak ediyor.
Soru üç ayrı kalemi kapsar. Bunlar avukata ödenen ücret, mahkemeye yatan harç ve avans ile karşı tarafa yüklenen vekalet ücretidir. Her kalemin belgesi farklıdır ve dava sonunda her biri hükümde ayrı bir satıra dönüşür.
İş Davasında Avukatlık Ücreti Hangi Belgelerle Kayıt Altına Alınır?
Avukatlık sözleşmesinin içeriğini taraflar özgürce belirler. Sözleşmede verilecek belirli bir hukuki yardımın ve karşılığındaki meblağın ya da değerin yer alması gerekir. Yazılı olmayan anlaşmalarda ise ispat genel hükümlere göre yapılır.[1]
Bu nedenle dosya açılırken aşağıdaki belgeler toplanır.
- Avukatlık sözleşmesi ücretin dayanağını ve kapsamını gösterir.
- Vekaletname avukatın hangi işlemlere yetkili olduğunu gösterir.
- Banka dekontları ve makbuzlar ödemenin tarihini ve tutarını gösterir.
- Harç ve gider avansı dekontları mahkemeye yatırılan parayı gösterir.
- Arabuluculuk son tutanağı dava şartının yerine geldiğini gösterir.
- Posta, tebligat ve bilirkişi makbuzları yapılan masrafı gösterir.
Vekaletname düzenlenmesine ilişkin giderler de kanunda yargılama gideri olarak sayılır.[2] İşten çıkarılan işçinin elinde bulunması gereken diğer evraklar işten çıkarılınca alınacak belgeler yazısında sıralanır.
Avukatlık Ücret Sözleşmesinde Yüzde ve Tarife Sınırları Nelerdir?
Dava sonucuna bağlı ücret kararlaştırılabilir. Kanun, davanın veya hükmolunacak şeyin değerinin belli bir yüzdesinin ücret olarak kararlaştırılmasına izin verir. Bu yüzde yirmibeşi aşamaz.[3] Tavanı aşan sözleşme geçersiz sayılmaz, kanundaki tavan miktarında geçerli olur.[1]
Kararlaştırılacak ücret, avukatlık asgari ücret tarifesinde gösterilen tutarın aşağısına inemez. Yüzde esaslı sözleşmelere ayrıca bir sınır daha konmuştur. Bu tür sözleşme, dava konusu paranın dışında kalan mal ve haklardan bir bölümünün aynen avukata geçeceğini öngöremez.[3]
Ücret hiç kararlaştırılmamışsa, yazılı sözleşme yoksa, sözleşme ücret bakımından belirsiz veya tartışmalıysa ya da ücret hükmü geçersiz sayılmışsa kanun ayrı bir ölçü koyar. Değeri para ile ölçülebilen işlerde, asgari tarifenin altına düşmemek koşuluyla, ücret itirazlarını inceleme yetkisine sahip merci avukatın emeğine göre ücreti belirler. Kazanılan bölüm esas alınır ve ilamın kesinleştiği tarihteki değerin alt sınırı yüzde on, üst sınırı yüzde yirmi olan aralıkta bir tutar çıkar. Değeri para ile ölçülemeyen işlerde ise doğrudan tarife uygulanır.[3]
Yüzde esaslı sözleşmede tutar kazanılan alacağa bağlıdır. Alacağın kalemlerini önceden görmek için kıdem tazminatı hesaplama ve ihbar tazminatı hesaplama araçları kullanılabilir. Tarife ve harç tutarları her dönem güncellendiği için bu yazıda rakam verilmez.
Harç, Gider Avansı ve Diğer Masraflar Hangi Belgeyle Kanıtlanır?
Aşağıdaki tablo masraf kalemlerini ve her birinin belgesini gösterir.
| Kalem | Dayanak | Belge | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Başvurma ve peşin harç | Harçlar Kanunu, HMK m.120 | Banka veya vezne dekontu | Dava açılırken yatırılır |
| Karar ve ilam harcı | Harçlar Kanunu m.28 | Harç makbuzu | Kural olarak dörtte biri peşin, kalanı tebliğden sonra |
| Gider avansı | HMK m.120 | Mahkeme veznesi makbuzu | Yetmezse iki haftalık kesin süre verilir |
| Delil avansı | HMK m.324 | Avans makbuzu | Yatırılmazsa delilden vazgeçilmiş sayılır |
| Arabuluculuk ücreti | 7036 sayılı Kanun m.3/14 | Son tutanak | Yargılama giderinden sayılır |
Dava açılırken yargılama harçları ile Adalet Bakanlığının her yıl yayımladığı tarifede yer alan gider avansı, davacı tarafından mahkeme veznesine yatırılmak zorundadır. Yargılama sürerken avansın yetmediği görülürse mahkeme, eksiğin giderilmesi için davacıya iki haftalık kesin süre tanır.[4] Kullanılmayan avansın iadesine, hüküm kesinleştikten sonra mahkeme kendiliğinden karar verir.[5]
Karar ve ilam harcı iki aşamada alınır. Tutarın kural olarak dörtte biri peşin tahsil edilir, kalan bölüm tebliğ tarihinden başlayan bir aylık süre içinde ödenir. Ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin oran yirmide birdir.[6] Kanunun metnini mevzuat.gov.tr adresinden okumak mümkündür.
Arabuluculuk Son Tutanağı ve Ücreti İş Davasında Neden Önemlidir?
Kanun veya sözleşmeden doğan işçi ya da işveren alacakları ve tazminatlar ile işe iade talebi için açılacak davalarda önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Davacı, anlaşmaya varılamadığını gösteren son tutanağın aslını ya da onaylı örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Tutanak eksikse bir haftalık kesin süre verilir.[7] İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında bu şart aranmaz.[8]
Görüşmeler anlaşmayla sonuçlanmazsa ilk iki saate denk gelen arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır, iki saati aşan kısım ise aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir. Kanun bu iki kaynaktan ödenen tutarı yargılama gideri olarak kabul eder.[9]
Bu nedenle tutar, yargılama giderlerinin genel kuralına göre aleyhine hüküm verilen tarafa, iki taraf da kısmen haklıysa haklılık oranına göre yüklenir.[10] Arabuluculuk, bir tarafın ilk toplantıya geçerli mazereti olmadan katılmaması yüzünden sona ermişse bu taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.[11] Sürecin işleyişi arabuluculuk süresi yazısında anlatılır.
Arabuluculuk son tutanağı ve anlaşma belgesinin içeriği arabuluculuk anlaşma belgesi yazısında anlatılmıştır.
Harç Muafiyeti Hangi İşçiye Tanınır ve Bunu Hangi Belge Gösterir?
Harçlar Kanunu işçilere ve çıraklara ayrı bir kolaylık tanır. İş Kanununa tabi işçi ve çırakların iş mahkemelerinde açtıkları davalarda ve bu mahkemelerden aldıkları ilamların takibinde harçtan muafiyet öngörülmüştür. Ancak muafiyet yalnızca, gündelik ya da aylık ücreti 16 yaşını bitirmiş işçiler için saptanan asgari ücreti aşmayan işçi ve çıraklar için uygulanır.[12]
Stajyer ve çırağın ücret ile sigorta belgeleri staj ücreti ve sigorta yazısında yer alır.
Harçlar Kanunu ölçü olarak gündelik veya aylık ücreti alır, ispat aracını belirlemez. Bordro ve SGK dökümü ücretin düzeyini gösteren başlıca belgelerdir ve ödenmeyen maaş alacağı yazısında anlatılan belgelerle aynıdır. Ücret tartışmalıysa düzeyi mahkemece tüm delillere göre saptanır.
İş mahkemelerinin işçi lehine hükmettiği hak ve alacaklar takip edilirken işçiden harç istenmeden gerekli işlem yapılır. Bu harcı, işçi haklı çıktığında borçlu öder ve bunun için ayrıca hüküm kurulması gerekmez.[13]
Bu muafiyet harca ilişkindir. Gider avansı ve delil avansı HMK m.120 ve m.324’e göre ayrıca yatırılır, bu yüzden ilgili makbuzlar yine toplanmalıdır.[14] Davalı işveren genel bütçeye dahil bir idareyse o taraftan harç alınmaz.[15]
Dava Sonunda Vekalet Ücreti ve Yargılama Gideri Hükümde Nasıl Yazılır?
Yargılama giderine mahkeme kendiliğinden hükmeder. Giderin tutarı, hangi tarafa ve hangi oranda yükletildiği ve dökümü hüküm altında gösterilir.[16] Dava vekille takip ediliyorsa mahkeme, kanuna göre belirlenen vekalet ücretini o tarafın yararına hükme bağlar.[17]
| Hüküm kalemi | Kime yüklenir | Hesap esası | Kontrol belgesi |
|---|---|---|---|
| Yargılama gideri | Aleyhine hüküm verilen tarafa | Kısmen kabulde haklılık oranı | Makbuzlar |
| Karşı vekalet ücreti | Davayı kaybeden tarafa | Hüküm tarihindeki tarife | Vekaletname ve karar |
| Arabuluculuk gideri | Aleyhine hüküm verilen tarafa | Kabul ve ret oranına göre, ilk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf için ayrıca 7036 m.3/12 | Son tutanak |
| Kullanılmayan avans | Yatıran tarafa iade edilir | Kesinleşme sonrası | Avans makbuzu |
Kanunda ayrıca belirtilen haller saklı kalmak üzere mahkeme, yargılama giderlerini aleyhine hüküm verdiği tarafa yükler. İki taraf da kısmen haklı çıkmışsa giderler haklılık oranına göre bölüştürülür.[10] Örnekteki işçinin talebi kısmen kabul edilirse yatırdığı toplam gider kabul oranıyla çarpılır. Çıkan kısım davalıdan alınır, kalanı işçi üzerinde kalır.
Vekalet ücretinde ise hüküm tarihinde yürürlükte olan tarife esas alınır.[18] Tarifeye dayanılarak karşı tarafın üzerine yüklenen vekalet ücretinin sahibi avukattır. Bu alacak müvekkilin borcu yüzünden takas ve mahsup konusu yapılamaz, haczedilemez.[3] Dolayısıyla müvekkilin avukatına ödediği sözleşme ücreti ile ilamla karşı tarafın üzerine yüklenen vekalet ücreti ayrı kalemlerdir.
Yargıtay Vekalet Ücreti, Harç ve Arabuluculuk Giderini Nasıl Hesaplıyor?
Yargıtay’ın 9. Hukuk Dairesi, davalısı bir bakanlık olan iş mahkemesi dosyasında hükmü düzeltti. Davacı işçi lehine takdir edilen vekalet ücreti, karar tarihinde yürürlükteki tarifeye göre yeniden belirlendi. Tarife hükmü, nispi ücretin kabul veya reddedilen miktarı geçemeyeceğini de içeriyordu. Harçtan muaf olan davalı bakanlığa harç yükletilmesi de hatalı sayıldı. Daire işçinin yatırdığı başvurma harcının iadesine ve giderin kabul ve ret oranında davalıdan alınmasına karar verdi. Karar oybirliğiyle verildi ve hüküm düzeltilerek onandı.[19]
Bu karar, bir bakanlığın davalı olduğu bir dosyaya ilişkindir. Özel işveren davalarına doğrudan uygulanmaz. Ancak gider, harç ve vekalet ücretinin hükümde ayrı ayrı nasıl hesaplandığını gösterir.
Aynı daire, başka bir dosyada arabuluculuk ücretinin hükümdeki yerini inceledi. Kadroya geçirilen sürekli işçinin fark ücret davasında davalı bakanlık harçtan muaftı ve ilk derece mahkemesi bu nedenle ücreti Hazine üzerinde bırakmıştı. Daire, arabuluculuk giderinin de yargılama gideri sayıldığını, yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınması ve kısmen haklılıkta haklılık oranına göre paylaştırılması gerektiğini belirterek hükmü değiştirdi, ücretin davalıdan alınıp Hazineye irat kaydedilmesine karar verdi. Karar oybirliğiyle verildi ve hüküm düzeltilerek onandı.[20]
Adli Yardım ve Avukat Ücretinin Sonradan Ödenmesi Nasıl İstenir?
Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin giderleri kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kişi adli yardımdan yararlanabilir. Başvurunun açıkça dayanaktan yoksun bulunmaması koşulu aranır.[21]
Mahkeme adli yardıma karar verdiğinde kişi giderlerden geçici olarak muaf olur ve gider için teminat göstermesi gerekmez. Gerekli masraflar Devletçe avans olarak karşılanır. Dava avukatla yürütülecekse, ücreti ileride ödenmek üzere bir avukat da sağlanır.[22]
Talep, asıl işin karara bağlanacağı mahkemeden istenir. Talepte bulunan iddiasının özetini, dayanacağı delilleri ve mali durumuna ilişkin belgeleri sunar. Bu evrak harç ve vergiden muaftır.[23]
Reddedilen talebe karşı, kararın tebliğ tarihinden başlayarak iki hafta içinde itiraz yoluna gidilebilir.[24] Adli yardım istemi baro bünyesindeki adli yardım bürosuna da yapılabilir.[25]
Avukatlık Ücreti Uyuşmazlığında Makbuz ve Tanık Ne Kadar Delil Sayılır?
Dekont yalnız paranın hareketini gösterir. Hangi iş için ödendiğini göstermeyebilir. Açıklama satırına dava konusunun yazılması bu belirsizliği azaltır. Yazılı sözleşme yoksa ücretin varlığı ve miktarı genel ispat kurallarına göre belirlenir.
Hukuki işlemin değeri kanunda belirtilen parasal sınırı aşıyorsa senetle ispat gerekir. Karşı tarafın açık muvafakati olmadıkça tanık dinlenmez.[26]
Kısa mesajlar ve e-postalar da ispata elverişli belge sayılır.[27] Ücret borçlusu olduğu ileri sürülen kişiden veya temsilcisinden gelen bir mesaj, işlemi muhtemel gösteriyorsa delil başlangıcı olabilir ve tanık dinlenmesine yol açabilir.[28] Mesajın sınırı, tek başına ücretin tamamını kanıtlamamasıdır.
Sulh veya her ne suretle olursa olsun anlaşmayla sonuçlanan ve takipsiz bırakılan işlerde avukatlık ücretinin ödenmesinde her iki taraf müteselsil borçlu sayılır.[29] Bu yüzden anlaşma metnine masraf ve vekalet ücretinin kimde kalacağı açıkça yazılmalıdır. İmzalanacak metin ibraname niteliği taşıyorsa geçerlilik şartları ayrıca denetlenir.
İş Davasında Hangi Belge Hataları Masraf Hakkını Zayıflatır?
- Ücret makbuzsuz ya da açıklamasız ödenir, dekont ile sözleşme eşleştirilemez.
- Harç ve avans dekontları dosyaya eklenmez, ilamda gider eksik yazılır.
- Hükümdeki gider dökümü makbuzlarla karşılaştırılmadan kesinleşmeye bırakılır.
- Arabuluculuk son tutanağı dilekçeye eklenmez.
- Muafiyet iddiasını destekleyen bordro ve ücret kayıtları saklanmaz.
- Adli yardım talebine mali durum belgeleri eklenmez.
Bu kayıtlar dava boyunca tek bir klasörde tutulduğunda ilamın ve gider hesabının kontrolü kolaylaşır. İşçinin alacaklarının zamanaşımı ise ayrıca izlenmelidir. Süreler için kıdem tazminatı zamanaşımı yazısına bakılabilir.
Avukatlık Ücreti ve Masraflar Hakkında Sık Sorulan Sorular
Avukatlık ücreti ile karşı vekalet ücreti aynı şey midir?
Hayır. Avukatlık ücreti müvekkil ile avukat arasındaki sözleşmeye dayanır. Karşı vekalet ücreti ise mahkemenin tarifeye göre davayı kaybeden tarafa yüklediği ayrı bir kalemdir ve avukata aittir.
Avukatlık ücret sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı?
Kanun yazılı olmayan anlaşmaların genel hükümlere göre ispatlanacağını söyler. Yine de ücretin tutarını ve kapsamını gösteren yazılı bir sözleşme ispat sorunlarını önler.
Dava sonucuna bağlı ücret en çok yüzde kaç olabilir?
Dava veya hükmolunacak şeyin değerinin yüzdesi olarak kararlaştırılan ücret yüzde yirmibeşi aşamaz. Tavanı aşan sözleşme tavan miktarında geçerli olur.
İşçi dava açarken harç öder mi?
Aylık ücreti asgari ücreti aşmayan işçi ve çıraklar iş mahkemelerindeki davalarda harçtan muaftır. Gider ve delil avansları ayrı kalemlerdir ve HMK m.120 ile m.324’e göre yatırılır.
Masraf karşılayamayan işçi dava açabilir mi?
Ödeme gücü bulunmayan kişi adli yardım isteyebilir. Mahkeme giderler bakımından geçici muafiyet tanıyabilir, avukat gerekiyorsa ücreti ileride ödenmek üzere bir avukat da görevlendirilebilir.
Arabuluculuk ücreti kimin üzerinde kalır?
Anlaşma olmazsa arabuluculuk ücreti yargılama gideri sayılır. Gider aleyhine hüküm verilen tarafa, kısmen kabulde haklılık oranına göre yüklenir. İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf ise davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu giderlerin yarısından sorumlu olur.
Kaynaklar
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.163 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.323, birinci fıkra, (ç) bendi ↩
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.164 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.120 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.333 ↩
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m.28 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, birinci ve ikinci fıkralar ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, üçüncü fıkra ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, on dördüncü fıkra ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.326, birinci ve ikinci fıkralar ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, on ikinci fıkra ↩
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m.123, birinci fıkra ↩
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m.33 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.120 ve m.324 ↩
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m.13, (j) bendi ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.332 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.330 ↩
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.168 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2020/6811, K.2020/12656, 20.10.2020 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/206, K.2024/5290, 21.03.2024 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334, birinci fıkra ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.335, birinci fıkra ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.336 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.337, ikinci fıkra ↩
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.178 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.200 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.202 ↩
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.165 ↩