Elinizde acil servisten alınmış bir muayene belgesi var. Telefonunuzda tehdit içeren mesajlar duruyor, komşunuz da gece gelen bağırışları duymuş. Bu kayıtlar şiddet koruma kararı belgeleri olarak işe yarar mı? Aşağıda her kaydın neyi gösterdiği, nerede yetersiz kaldığı ve başvurunun nasıl işlediği anlatılıyor.
Örnek olay Ankara’da geçiyor. Çankaya’da oturan bir kadın, eşinden aylardır tehdit ve baskı görüyor. Son olayda yaralandı ve çocuklarıyla birlikte komşusuna sığındı. Ertesi gün nereye gideceğini ve yanına hangi kağıtları alacağını düşünüyor.
Şiddet Koruma Kararı Belgeleri Olarak Hangi Kayıtlar Toplanır?
6284 sayılı Kanun belgeyi başvuru şartı yapmaz. Yine de dosyanın gücü elde tutulan kayıtlardan gelir. Örnek olaydaki kadının toplayabileceği kayıtlar şunlardır.
- Sağlık kuruluşundan alınan muayene belgesi veya adli rapor
- Yaralanmayı ve verilen hasarı gösteren, tarihi okunabilen fotoğraflar
- Telefondaki mesajlar, e-postalar, arama kayıtları ve sosyal medya yazışmaları
- Şiddet uygulayanın sözlerini içeren ses veya görüntü kaydı
- 112 çağrı kaydı, kolluk tutanağı ve olay yeri tespit tutanağı
- Daha önce verilmiş tedbir kararları ile savcılık soruşturma numarası
- Olayı gören ya da sonradan durumu bilen kişilerin ad ve iletişim bilgisi
- Kimlik, nüfus kayıt örneği, çocukların bilgileri ve ortak konutun tapu ya da kira belgesi
- Tedbir nafakası talebi için gelir durumunu gösteren belgeler
Belgelerin aslı ile dijital kopyası ayrı yerde saklanır. Mesajlar yalnız ekran görüntüsüyle değil, telefondaki asıl yazışmayla birlikte korunur. Fotoğrafların özgün dosyası, tarih bilgisi bozulmadan tutulur.
Kolluğa ya da hastaneye başvurulduğunda tutanağın ve raporun bir örneği istenir. Olay suç oluşturuyorsa savcılık soruşturması da açılabilir. Israrlı takipte soruşturma için şikayet gerekir. Bu süreç ceza hukuku başlığındaki yazılarda ayrıca anlatılır.
Belgelerin Kanıt Değeri Nedir ve Sınırı Nerede Başlar?
Her belge olayın başka bir yönünü gösterir. Hiçbiri tek başına bütün hikayeyi anlatmaz. Tablo, örnek olaydaki kayıtların değerini ve sınırını özetliyor.
| Belge | Neyi Gösterir | Sınırı |
|---|---|---|
| Muayene ve adli rapor | Yaralanmanın varlığı, tarihi ve niteliği | Yaralayanın kim olduğunu tek başına göstermez |
| Fotoğraf | Yaranın ya da hasarın görünüşü | Çekildiği yer ve zaman ayrıca ispat ister |
| Mesaj ve yazışma | Tehdit, hakaret, ısrarlı arama | Numaranın kime ait olduğu ve içeriğin değişmediği gösterilmelidir |
| Ses ve görüntü kaydı | Söylenen söz ve tavır | Kaydın nasıl alındığı ve bütünlüğü tartışılabilir |
| Kolluk ve 112 kaydı | Başvurunun zamanı | Tutanak çoğu zaman bildirilen anlatıma dayanır |
| Önceki tedbir kararı | Şiddet iddiasının daha önce ele alındığı | Süresi bitmişse yeni tedbir kendiliğinden doğmaz |
| Tanık | Gördüğü ya da duyduğu olay | Başkasından duyduğunu aktaran tanığın sözü zayıf kalır |
Belgeler birbirini tamamladığında dosya güçlenir. Muayene raporu, aynı günün mesajı ve komşunun anlatımı bir araya geldiğinde olayın tarihi ve akışı netleşir. Tek başına bir ekran görüntüsü ise “bu mesajı ben yazmadım” itirazına açık kalır.
6284 Sayılı Kanun Koruma Kararı için Belge ve Delil Arar mı?
Koruyucu tedbir kararında şiddetin gerçekten yaşandığına dair delil ya da belge istenmez.[1] Önleyici tedbir bakımından kanun, kararın vakit kaybetmeden verilmesini ister. Madde metni mevzuat.gov.tr adresinden okunabilir.
Bu, belgenin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Hakim olayı yine değerlendirir. Belge, talebin ciddiyetini ve tedbirin kapsamını gösterir.
Başvuru, ulaşılması en kolay ve en hızlı olan yerdeki hakime, mülki amire ya da kolluk birimine yapılabilir.[2] Bunu korunacak kişi yapabileceği gibi Bakanlık, kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısı da yapar. Şiddet olduğunu veya tehlikenin bulunduğunu herkes resmi makamlara bildirebilir.[3]
Kanun kapsamındaki başvurulardan ve kararların icrasından yargılama gideri, harç ve posta gideri alınmaz.[4] Yazılı başvuru hazırlanacaksa dilekçe örnekleri sayfasındaki düzene bakılabilir. Kimlik ve adres bilgilerinin resmi kayıtlarda gizli tutulması da istenebilir.[5]
Koruyucu ve Önleyici Tedbirler Hangi Kalemlerden Oluşur?
Kanun tedbirleri iki gruba ayırır. Birinci grup, korunan kişiyi destekleyen koruyucu tedbirlerdir. İkinci grup, şiddet uygulayana getirilen yasak ve yükümlülüklerden oluşan önleyici tedbirlerdir.
| Tedbir | Madde | Karar Veren | Örnek Kalem |
|---|---|---|---|
| Barınma, geçici maddi yardım, danışmanlık, geçici koruma | m.3 | Mülki amir | Kişinin ve çocukların barınması |
| İşyeri değişikliği, ayrı yerleşim yeri, aile konutu şerhi | m.4 | Hakim | Aile konutu şerhi Medeni Kanun şartlarına bağlıdır |
| Uzaklaştırma, yaklaşmama, rahatsız etmeme, silah teslimi | m.5/1 | Hakim | Konuta, okula ve işyerine yaklaşma yasağı |
| Nafaka, velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi | m.5/3-4 | Hakim | Şiddet uygulayan aileye geçim katkısı sağlıyorsa ve nafakaya hükmedilmemişse talep olmasa da tedbir nafakası |
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde bazı tedbirleri kolluk amiri de alabilir. Önleyici tedbirlerde kolluk amiri evrakı ilk işgünü içinde hakimin onayına sunar. Hakimin yirmi dört saat içinde onay vermediği tedbir kendiliğinden ortadan kalkar.[6]
Çocuklarla ilgili daha önce kişisel ilişki kararı verilmişse, bu ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılması, sınırlanması ya da kaldırılması istenebilir.[7] Korunan kişinin yakınlarına ve tanıklarına yaklaşmama da talep edilebilir.[8] Görüşme düzeninin kalemleri ve belgeleri çocukla kişisel ilişki kurulması yazısında ayrıca anlatılmıştır.
Boşanma davası açıldıysa hakim, davanın devamı süresince barınma, geçim ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır.[9] Nafaka konusunda tarafların gelir belgeleri belirleyici olur. Sonradan tutar değişirse nafaka artırım davası dilekçesi örneği süreci anlamaya yardım eder. Boşanma ve nafaka konuları aile hukuku bölümünde toplanır.
Konutun kimde kalacağına ilişkin belgeler boşanma sürecinde aile konutu yazısında işlenmiştir.
Kanun yalnız aile içi şiddeti kapsamaz. Israrlı takibe tek başına uğrayan kişi de kanunun koruduğu kişiler içinde yer alır.[10] Aynı eylem Türk Ceza Kanunu’ndaki kasten yaralama (m.86), tehdit (m.106) veya ısrarlı takip (m.123/A) suçlarını da oluşturabilir. Daha önce uzaklaştırma veya yaklaşmama kararı verilmiş failin ısrarlı takibi daha ağır cezayı gerektirir.[11]
Bu nedenle tedbir kararının bir örneği yeni bir ceza şikayetinde de kanıt olarak sunulur. Suç tiplerinin lafzı mevzuat.gov.tr sayfasından okunabilir.
Tedbir Süresi, İtiraz ve Zorlama Hapsi Nasıl İşler?
Süreler karar belgesindeki tarihlerden izlenir. Aşağıdaki liste kanundaki hesabı gösteriyor.
- İlk kararda tedbir süresi en fazla altı aydır.[12]
- Şiddetin ya da tehlikenin süreceği anlaşılırsa tedbirin süresi veya biçimi değişebilir. Tedbir olduğu gibi de devam edebilir ya da kaldırılabilir.
- Karar açıklandığında ya da tebliğ edildiğinde iki haftalık itiraz süresi işlemeye başlar, itiraz aile mahkemesine yapılır.[13] Hakim kararına yapılan itirazın dosyası, aile mahkemesinin birden çok dairesi bulunan yerde başka bir daireye, yalnız bir daire bulunan yerde asliye hukuk mahkemesine gider.[14]
- İtirazı inceleyen merci bir haftada sonuçlandırır, verdiği karar kesindir.[15]
- İlk ihlalde üç ile on gün arasında, sonraki her ihlalde on beş ile otuz gün arasında zorlama hapsi uygulanır. Toplam süre altı ayı aşamaz.[16]
Tedbir talebinin reddi kararı yalnız korunan kişiye tebliğ edilir.[17] Tebliğ tarihi itiraz süresini başlattığı için zarf ve tutanak saklanır. Tedbirin bitiş tarihi de takvime yazılır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, itiraz üzerine verilen kararların kesin olduğunu ve temyiz yolunun kapalı bulunduğunu belirtmiştir. Zorlama hapsine yönelik itirazı reddedilen kişinin temyiz talebi bu gerekçeyle reddedilmiştir.[18]
Kararın tefhim ya da tebliği sırasında, aykırılık halinde zorlama hapsi uygulanacağı ihtar edilir.[19] Hakkında karar verilen kişi kararın gereklerine aykırı davranırsa, eylem suç oluştursa bile hakim kararıyla zorlama hapsine tabi tutulur. İhlalin gününü ve biçimini yasağa rağmen gelen mesaj, kapıda çekilmiş görüntü ya da kolluk çağrı kaydı gösterir.
Koruma Kararı Başvurusunda Sık Yapılan Belge Hataları Nelerdir?
Hataların çoğu belgenin kaybolmasından ya da tarihin kaçırılmasından doğar.
- Yaralar iyileşmeden muayene belgesi almamak
- Telefon değişmeden önce mesajları ve arama kayıtlarını yedeklememek
- Ekran görüntüsünde tarih, numara ve konuşmanın tamamını göstermemek
- Tebliğ tarihini not etmeyip iki haftalık itiraz süresini kaçırmak
- Tedbirin bitiş tarihini izlememek ve uzatma talebini geciktirmek
- Tanığın adını ve iletişim bilgisini kaydetmemek
- Adres gizliliği gerekirken bunu talep etmemek
- Yasak ihlalinde yazışmayı karşılıklı kavgaya çevirip olayın seyrini bulandırmak
Hangi belgenin hangi aşamada işe yarayacağından emin olunmuyorsa durum avukata sorulabilir.
Boşanma Davasında Koruma Kararları Kusur Tespitinde Nasıl Yer Alır?
Koruma kararları tedbir dosyasından sonra boşanma dosyasında da anılabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin önüne gelen bir boşanma davasında ilk derece mahkemesi, tanığın anlatımının soruşturma evrakı, ceza mahkemesi kararları ve 6284 sayılı Kanun’a göre verilen koruma kararlarıyla uyuştuğunu belirterek hakaret ve tehdidi erkeğe kusur olarak yüklemişti.
Bölge adliye mahkemesi ise bu kusurun erkeğe yüklenmediği sonucuna varıp kadının davasını reddetti. Daire, ilk derece gerekçesinde hakaret ve tehdidin erkeğe açıkça yüklendiğini belirterek hükmü bozdu.
“…boşanmaya karar verilecek yerde, yetersiz gerekçe ile davanın reddi doğru bulunmamış bozmayı gerekmiştir.”
Yargıtay 2. HD, E.2020/5564, K.2020/6520, 16.12.2020 (bozma, oybirliği)
Karar koruma kararlarının delil değerini ayrıca değerlendirmez. Bozma sebebi, bölge adliye mahkemesinin ilk derece gerekçesini farklı okumasıdır. Daire gerekçesinde geçimsizliğin sabit olduğunu belirtmiş, dosyayı bölge adliye mahkemesine göndermiştir.
Karar yalnız o dosyanın verilerine dayanır. Koruma kararı bulunması her davada aynı sonucu doğurmaz, mahkeme olayı kendi delilleriyle değerlendirir. Boşanma davasında belgelerin kusur tespitindeki yeri şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanma yazısında ele alınmıştır.
Şiddet Olayında İspat ve Tanık Nasıl Kullanılır?
Şiddet çoğu zaman kapalı kapılar ardında yaşanır. Bu yüzden tek tek kayıtlar yerine olayın bütününü kuran deliller aranır. Tanık, olayı kendi algısıyla anlatan kişidir. Gördüğü yarayı, duyduğu bağırışı ya da sığınmaya gelen kişinin halini aktarır.
Tanık anlatımı belgeyle uyuştuğunda ağırlık kazanır. Örnek olayda komşunun anlattığı gece, muayene belgesindeki tarih ve mesajdaki saatle örtüşüyor. Üç kayıt aynı olayı gösterdiğinde itiraz etmek zorlaşır.
Karşı taraf da kendi anlatımını sunabilir. Örnek olayda eş, yaralanmanın bir kaza sonucu oluştuğunu söyleyebilir. Muayene raporundaki yaralanma biçimi ve fotoğraflardaki yer bu iddiayı denetlemeye yarar. Hakim iki anlatımı dosyadaki kayıtlarla karşılaştırır.
Kayıtların nasıl elde edildiği de önemlidir. Kendi telefonunuza gelen mesajlar ve kendi katıldığınız görüşmeler daha az tartışma doğurur. Başkasının cihazına izinsiz girerek alınan kayıtlar ise sorun yaratabilir.
Belge yoksa da başvuru yapılabilir. Koruyucu tedbirde mahkeme delil ya da belge talep etmez. Önleyici tedbirde, örneğin uzaklaştırma veya yaklaşmama talebinde de başvuru için belge şartı yoktur, ancak hakim olayı değerlendirir. Eldeki kayıtlar bu yüzden tedbirin kapsamını güçlendirir.
Şiddet Koruma Kararı Belgeleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Koruma kararı için hangi belgeler götürülür?
Kanun başvuru için belge şartı koymaz. Kimlik bilgileri ve varsa muayene belgesi, mesajlar, fotoğraflar ve tanık bilgileri eklenir. Koruyucu tedbirde ayrıca delil veya belge aranmaz.
Koruma kararı başvurusu nereye yapılır ve masraf çıkar mı?
Başvuru aile mahkemesi hakimine, mülki amire ya da kolluk birimine yapılabilir. Kanun kapsamındaki başvurulardan yargılama gideri, harç ve posta gideri alınmaz.
Tedbir kararı ne kadar sürer ve nasıl uzatılır?
İlk kararda tedbir altı ayı geçemez. Şiddetin ya da tehlikenin süreceği anlaşılırsa korunan kişinin, Bakanlığın veya kolluğun talebiyle tedbirin süresi ya da şekli değiştirilebilir. Hakim bunu kendiliğinden de yapabilir.
Tedbir kararına itiraz için süre nedir?
Karar açıklandığı veya tebliğ edildiği günden başlayarak iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz merciinin kararı kesindir. Bu yüzden tebliğ tarihini gösteren evrak saklanmalıdır.
Karara rağmen şiddet sürerse hangi kayıtlar tutulur?
Yasağa aykırı mesaj, arama, görüntü ve kolluk çağrı kaydı ihlali gösterir. İlk ihlalde hakim, üç ile on gün arasında zorlama hapsine karar verebilir. Tekrarlarda süre daha uzundur.
Koruma kararı için arabulucuya başvurmak gerekir mi?
Hayır. 6284 sayılı Kanun’daki başvuruda böyle bir şart yoktur. Boşanma, nafaka ve velayet davalarında da arabuluculuk dava şartı değildir. 7036 sayılı Kanun’daki dava şartı işçi veya işveren alacağı, tazminatı ve işe iade talepleriyle açılan davalara ilişkindir.
Kaynaklar
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.8/3 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.8/1 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.7/1 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.20/1 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.8/6 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.5/2 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.5/1-ç ↩
- 6284 sayılı Kanun m.5/1-d ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.1/1 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.123/A/2-c ↩
- 6284 sayılı Kanun m.8/2 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.9/1 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.9/2 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.9/3 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.13/1-2 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.8/4 ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2014/24149, K.2015/7337, 13.04.2015 (temyiz talebinin reddi, oybirliği) ↩
- 6284 sayılı Kanun m.8/5 ↩