Hollanda’da boşanma kararı çıktı. Elinizde karardan alınmış bir fotokopi, e-postayla gelen bir PDF ve mahkemenin verdiği kısa bir yazı var. Türkiye’deki nüfus kaydınız ise hala “evli” gösteriyor. Bu dosyadaki yurt dışı boşanma belgeleri Türk makamları önünde yeterli mi?
Örnek olay Ankara’da geçiyor. Çankaya’da oturan bir kişi yıllar önce yurt dışında boşandı ve kararı Türkiye’ye hiç bildirmedi. Şimdi yeniden evlenmek istiyor. Aşağıda hangi belgenin neyi gösterdiği, hangisinin eksik kaldığında işin tıkandığı ve iki ayrı yolun nasıl işlediği anlatılıyor.
Elinizdeki Yurt Dışı Boşanma Belgeleri Neyi Gösterir?
Mahkemeden tenfiz isteyen kişinin dilekçesine eklenecek belgeleri 5718 sayılı Kanun iki kalemde sayar. Bunlardan biri ilamın o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı ya da ilamı veren yargı organınca onanmış örneğidir. Diğeri ilamın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belgedir. İkisinin de onanmış tercümesi eklenir.[1]
- Kararın aslı veya kararı veren mahkemece onaylanmış örneği
- Kararın kesinleştiğini gösteren belge ya da şerh
- Her iki belgenin onanmış Türkçe tercümesi
Tanıma da tenfiz şartlarının mahkemece tespitine bağlı olduğu için örnek olaydaki kişinin dosyasında bu üç kalem bulunmalıdır.[2] Bunların yanında mahkeme başka belgeler de isteyebilir.
- Apostil veya konsolosluk onayı
- Karşı tarafın yargılamaya çağrıldığını gösteren tebligat belgeleri
- Türkiye’deki nüfus kayıt örneği ve evlilik cüzdanı ya da evlenme kaydı
- Çocuk varsa velayet ve kişisel ilişki hükümlerini içeren kısımlar
Tablo, her belgenin neyi kanıtladığını ve eksik kaldığında ne olduğunu özetliyor. İlk üç satır kanunda sayılan belgeleri, kalan satırlar yalnız istenebilen belgeleri gösterir.
| Belge | Neyi Gösterir | Eksikse |
|---|---|---|
| Onaylı karar | Boşanmanın hükmü ve gerekçesi | Dilekçeye eklenmesi zorunludur |
| Kesinleşme belgesi | Kararın kanun yoluna kapandığı | Kesinleşme tarihi kanıtlanamaz, talep eksik kalır |
| Onaylı tercüme | Kararın Türkçe okunur hali | Mahkeme belgeyi eksik sayar |
| Apostil | İmzanın gerçekliği ve imzalayanın sıfatı | Belgenin gerçekliği tartışılır |
| Tebligat belgeleri | Karşı tarafın haberdar olduğu | Gıyap itirazı doğabilir |
| Nüfus kayıt örneği | Türkiye’de güncel medeni hal | Hangi yolun seçileceği belirsizleşir |
Yabancı Boşanma Belgeleri Hangi Sırayla Hazırlanır?
Belgelerin hazırlanma sırası sonucu etkiler. Sıra bozulunca aynı işlem iki kez yapılır.
- Kararı veren mahkeme kaleminden onaylı karar ve kesinleşme belgesi istenir.
- Belgelere apostil veya konsolosluk onayı aldırılır.
- Onay şerhleriyle birlikte tercüme yaptırılır ve tercümenin onanması sağlanır.
- Türkiye’den nüfus kayıt örneği alınır ve adların yazımı karşılaştırılır.
- Tescil başvurusu ya da dava dilekçesi tüm belgelerle birlikte verilir.
Yabancı Boşanma Kararı Türkiye’de Hangi Yolla Geçerli Olur?
İki yol vardır. Birincisi Bakanlıkça belirlenen nüfus müdürlüğüne ya da kararın verildiği ülkedeki dış temsilciliğe yapılan tescil başvurusudur. İkincisi aile mahkemesinde açılan tanıma ve tenfiz davasıdır.
Tescil yolunda karar, verildiği devletin kanunlarına göre yetkili makamca verilmiş ve usulen kesinleşmiş olmalı, Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmamalıdır. Başvuruyu taraflar birlikte ya da vekilleriyle yapar. Taraflardan biri yabancıysa veya ölmüşse Türk vatandaşı olan taraf tek başına başvurabilir.[3] İki eş de Türk vatandaşıysa ve diğer eş işbirliği yapmıyorsa bu yol zorlaşır, tanıma davası gerekebilir. Şartlar sağlanmadığı için tescil reddedilirse karar 5718 sayılı Kanun uyarınca mahkemede tanıttırılır. Kanun metnine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşılabilir.
Dava yolunda görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar.[4] Kanun, yetki ölçütünü tenfiz için yazar. Buna göre karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yer mahkemesi yetkilidir. İkisi de yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri seçilir.[5] Tanıma talebinde hangi mahkemeye gidileceği dosyadaki duruma göre ayrıca netleştirilmelidir.
Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Fark Nedir?
Tanıma, yabancı kararın kesin hüküm ya da kesin delil sayılmasıdır. Boşanmanın nüfus kaydına yansıması bu başlıkta çözülür.[2] Tenfiz ise kararın icra edilebilmesi için gerekir.[6] Yabancı kararda nafaka ya da tazminat gibi ödeme hükümleri varsa bunların Türkiye’de tahsili için tenfiz kararı aranır. Sonradan açılacak nafaka artırım davası dilekçesi örneği ise Türk mahkemesinde görülecek davanın yapısını gösterir.
Tanıma Dilekçesinde Hangi Bilgiler Yer Alır?
Dilekçede tarafların ad, soyad ve adresleri bulunur. Kararı veren mahkemenin adı, ilamın tarihi ve numarası ile hükmün özeti de yazılır. Tenfiz kararın yalnız bir kısmı için isteniyorsa o kısım belirtilir. Dilekçeye karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir.[7]
Dava, kararın tenfizinde hukuki yararı bulunan herkes tarafından açılabilir. Kanun hukuki yararı bulunan herkese bu hakkı tanır, yani istem yalnız eski eşlerle sınırlı değildir.[7] Kesinleşen tanıma kararı nüfus müdürlüğüne sunulur ve kayıt güncellenir. Kanun, yabancı ilama dayanılarak idari işlem yapılacaksa aynı usulün izleneceğini söyler.[8]
Apostil, Onay ve Tercüme Belgenin Değerini Nasıl Etkiler?
Apostil, belgeyi düzenleyen makamın imzasını ve sıfatını doğrulayan tek aşamalı bir onaydır. Lahey Apostil Sözleşmesi’ne taraf ülkelerde verilen belgeler için bu onay yeterli sayılır. Türkiye de sözleşmeye taraftır.[9] Taraf olmayan ülkelerde çoğunlukla konsolosluk onayı ya da üst makam tasdiki aranır, hangisinin istendiği ülkeye göre değişir.
Apostil içeriğin doğruluğunu kanıtlamaz. Yalnızca imzanın ve mührün gerçek olduğunu gösterir. Türk mahkemesi kararın içeriğini, kesinleşmesini ve kamu düzenine uygunluğunu yine ayrıca inceler.
Kanun yalnızca onanmış tercüme ister, onayın hangi makamca yapılacağını yazmaz.[10] Tercüme çoğunlukla yeminli tercümana yaptırılıp noterce onaylatılır. Hangi biçimin yeterli sayılacağı mahkemeden öğrenilmelidir. Onay şerhi ve apostil sayfası da genellikle çeviriye dahil edilir.
Karardaki adların nüfus kaydıyla birebir uyması gerekir. Soyadı yazımındaki küçük bir fark bile ek yazışma ve düzeltme gerektirebilir. Boşanma sonrası hangi soyadının kullanılacağı boşanma sonrası soyadı yazısında ayrıca ele alınmıştır.
Tanıma Davasında Mahkeme Hangi Şartlara Bakar?
Mahkeme belgeleri tek tek okuyup şu şartları arar. Karşılıklılık şartı tenfizde aranır, tanımada uygulanmaz.[11] Kanun metni mevzuat.gov.tr üzerinde yayımlanmıştır.
| Şart | Dayanak | Gösteren Belge |
|---|---|---|
| Karar kesinleşmiş olmalı | m.50 | Kesinleşme şerhi veya belgesi |
| Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmemeli | m.54/1-b | Kararın yetki bölümü |
| Kamu düzenine açıkça aykırı olmamalı | m.54/1-c | Kararın gerekçesi ve hükmü |
| Karşı taraf usulüne uygun çağrılmış olmalı (karşı taraf itiraz ederse) | m.54/1-ç | Tebligat ve vekalet belgeleri |
| Karşılıklılık (yalnız tenfizde) | m.54/1-a | Anlaşma veya uygulama |
Kesin hüküm veya kesin delil etkisi, yabancı kararın kesinleştiği andan itibaren hüküm doğurur.[12] Bu nedenle kesinleşme tarihi belgeden net okunmalıdır. İstem basit yargılama usulüne göre incelenir ve dilekçe duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir.[13]
Yurt Dışı Boşanma Dosyasında Sık Yapılan Belge Hataları Nelerdir?
Hatalar çoğunlukla belgeyi toplarken yapılır. Mahkeme çoğu zaman eksiği tamamlamak için süre verir. Yine de dosyanın baştan eksik açılması davayı uzatır.
- Karar yerine yalnızca boşanmayı bildiren kısa bir sertifikanın sunulması
- Kesinleşme belgesinin alınmadan dava açılması
- Önce çevirtilip sonra apostil aldırılması, bu yüzden onay şerhinin çevrilmemiş kalması
- Ad ve soyadı yazımının nüfus kaydıyla uyuşmaması
- Gıyapta verilmiş kararda tebligat belgelerinin eklenmemesi
- Kararın e-posta çıktısıyla yetinilmesi, mahkemece onaylı örneğin istenmemesi
Başvurudan önce dosya beş soruyla taranabilir. Karar onaylı mı, kesinleşme tarihi okunuyor mu, tercüme onaylı mı, adlar nüfus kaydıyla uyuşuyor mu, tebligat belgeleri tam mı? Birine bile hayır deniyorsa eksik belge için yurt dışıyla yazışma süresi hesaba katılmalıdır. Yabancı mahkeme kaleminden yeni onaylı örnek istemek de ayrı bir zaman alır.
Bir başka hata da beklemektir. Tescil ya da tanıma yapılmadığı sürece nüfus kaydı eski durumu gösterir. Kayıttaki evli görünümü yeni bir evlilik başvurusunda sorun çıkarabilir. Bu nedenle başvurunun geciktirilmemesi önerilir.
Yargıtay Kesinleşme Belgesini Nasıl Değerlendiriyor?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi önüne gelen bir dosyada Fransa’da verilmiş bir boşanma kararı vardı. Davacı, apostil ve tercüme kayıtlarını da sunduğunu ileri sürmüştü. İlk derece mahkemesi, “istinaf kanun yoluna başvurmama” belgesini kesinleşme şerhi olarak kabul etmedi ve davayı reddetti. Daire bu yaklaşımı yerinde bulmadı.
“Bu belgeler yabancı ilamın kesinleştiğini kesin olarak göstermekte olup; artık buna dair ayrıca bir belge aramaya lüzum bulunmamaktadır.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/3459, K.2024/9890, 12.12.2024 (bozma, oybirliği)
Karar, kesinleşmenin kararı veren ülkenin usul hukukuna göre belirlendiğini vurguluyor. Bozma, davanın kazanıldığı anlamına gelmez. Daire, tanımanın diğer şartlarının ayrıca incelenmesi gerektiğini söyledi. Belgenin kanıt değeri bu yüzden sınırlıdır. Kesinleşmeyi gösterir, tanımanın sonucunu belirlemez.
Yabancı Boşanma Kararının Tanınmasında İspat ve Tanık Nasıl İşler?
Tanıma davası ağırlıkla belge davasıdır. Mahkeme genellikle boşanmanın nedenlerini yeniden araştırmaz. Kararın şartlara uygun olup olmadığına bakar. Bu yüzden çoğu dosyada tanık dinlenmez.
Tanık ve ek delil ihtiyacı genellikle tebligat meselesinde doğar. Karşı taraf yargılamaya çağrılmadığını söylerse tebligat zarfları, adres kayıtları ve yazışmalar değerlendirilir. Karşı taraf usulüne uygun çağrılmadan gıyabında hüküm verilmişse ve Türk mahkemesinde itiraz ederse tenfiz şartı oluşmaz.[14]
Çocuk varsa velayet hükmünün ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir. Aile hukuku başlığındaki yazılara aile hukuku sayfasından ulaşılabilir. Elde bulunan belgelerin eksiğini görmek için Avukata Sor sayfasındaki form kullanılabilir. Dilekçe yapısı için dilekçe örnekleri bölümüne de bakılabilir.
Yabancı Boşanma Kararının Tanınması Hakkında Sık Sorulan Sorular
Yurt dışında boşanan Türk vatandaşının nüfus kaydı kendiliğinden değişir mi?
Hayır. Bakanlıkça belirlenen nüfus müdürlüğüne ya da dış temsilciliğe tescil başvurusu yapılmalı veya mahkemeden tanıma kararı alınmalıdır. Kayıt güncellenene kadar medeni hal eski görünür.
Tescil başvurusu reddedilirse ne yapılır?
Şartlar yerine getirilmediği için tescil talebi reddedilen kararların tanınması 5718 sayılı Kanun’a göre mahkemede yapılır. Aile mahkemesinde tanıma davası açılır.
Yabancı mahkeme kararının fotokopisiyle dava açılabilir mi?
Kanun, ilamın o ülke makamlarınca onanmış aslını ya da kararı veren yargı organınca onanmış örneğini ister. Fotokopi tek başına yeterli sayılmaz. Mahkeme eksik belge için süre verebilir.
Apostil olmayan ülkelerde belge nasıl onaylanır?
Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde belge konsolosluk onayına ya da üst makam tasdikine ihtiyaç duyabilir. Hangi onayın aranacağı ülkeye göre değişir. Önce belgeyi düzenleyen ülkenin Türkiye temsilciliğinden bilgi alınmalıdır.
Yurt dışı boşanma kararındaki nafaka hükmü Türkiye'de otomatik uygulanır mı?
Hayır. Ödeme hükümlerinin Türkiye’de icrası için tenfiz kararı gerekir. Tanıma yalnızca boşanmanın hukuki sonucunu kabul eder.
Boşanma ve nafaka davalarında arabulucuya başvurmak gerekir mi?
Hayır. 7036 sayılı Kanun’daki dava şartı işçi veya işveren alacağı, tazminatı ve işe iade talepleriyle açılan davalara ilişkindir. Tanıma ve tenfiz davası için de böyle bir şart öngörülmemiştir.
Kaynaklar
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.53/1 ↩
- 5718 sayılı Kanun m.58/1 ↩
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A ↩
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.2 ve m.4 ↩
- 5718 sayılı Kanun m.51 ↩
- 5718 sayılı Kanun m.50 ve m.57/1 ↩
- 5718 sayılı Kanun m.52/1 ↩
- 5718 sayılı Kanun m.58/3 ↩
- Yabancı Resmi Belgelerin Tasdik Mecburiyetinin Kaldırılması Hakkında Sözleşme (Lahey Apostil Sözleşmesi), HCCH durum tablosu, Türkiye için onay 31.07.1985, yürürlük 29.09.1985 ↩
- 5718 sayılı Kanun m.53/1 ↩
- 5718 sayılı Kanun m.54/1 ve m.58/1 ↩
- 5718 sayılı Kanun m.59 ↩
- 5718 sayılı Kanun m.55/1 ↩
- 5718 sayılı Kanun m.54/1-ç ve m.55/2 ↩