Boşanma Sürecinde Aile Konutu Kullanımı ve Tahliye

Eşlerden birinin elinde bir tapu fotokopisi, kira sözleşmesinin bir nüshası, birkaç elektrik faturası ve yeni açılmış bir boşanma dilekçesi var. Ev tek bir eşin adına kayıtlı. Diğer eş ise çocuklarla birlikte nerede kalacağını bilmiyor. Boşanma sürecinde aile konutu, bu kağıtların ve ardındaki fiili durumun ne anlattığına göre ele alınır.

Kanun aile konutunu tanımlamaz. Uygulamada eşlerin ortak yaşamını fiilen sürdürdüğü konut bu nitelikte kabul edilir. Bu yüzden önce hangi belgenin neyi gösterdiğine, sonra hangi hakkın hangi belgeye dayandığına bakmak gerekir.

Aile Konutunu Gösteren Belgeler Hangileridir?

Boşanma sürecinde aile konutuna ilişkin belgeler üç soruya cevap verir. Konut kime ait, orada kim yaşıyor ve bu yaşam ne zamandır sürüyor?

• Tapu kaydı, konutun malikini ve varsa aile konutu şerhini gösterir.
• Kira sözleşmesi, kiracıyı, kiraya vereni ve sözleşme tarihini gösterir.
• Nüfus kayıt örneği, evlilik tarihini ve çocukları gösterir.
• Yerleşim yeri belgesi, eşlerin kayıtlı adresini gösterir.
• Elektrik, su, doğalgaz ve internet faturaları fiili kullanımı gösterir.
• Okul ve sağlık kayıtları, çocukların hangi adreste yaşadığını gösterir.
• Kira dekontları, ödemeyi hangi eşin yaptığını gösterir.
• İhtarname ve mesajlar, taşınma ya da tahliye talebinin tarihini gösterir.

Belge	Neyi gösterir	Sınırı
Tapu kaydı	Maliki ve şerhi	Kimin oturduğunu göstermez
Kira sözleşmesi	Kiracıyı ve süreyi	Diğer eşin rızasını göstermez
Fatura ve abonelik	Fiili kullanımı	Abone, gerçek sakin olmayabilir
Yerleşim yeri belgesi	Kayıtlı adresi	Kayıt ile fiili yaşam ayrışabilir
Okul kaydı	Çocukların adresini	Eşlerin birlikteliğini kanıtlamaz
Banka dekontu	Kira ödemesini	Konutun niteliğini göstermez

Hiçbir belge tek başına yeterli sayılmaz. Tapu mülkiyeti gösterir ama oturan kişiyi göstermez. Fatura kullanımı gösterir, mülkiyeti göstermez. İkisi yan yana konunca tablo netleşir.

Belgeleri kronolojik bir klasörde toplamak işe yarar. Her belgenin üzerine tarihi ve gösterdiği olgu yazılır. Aynı olguyu gösteren iki ayrı belge, tek belgeden daha güçlü bir bağ kurar.

Aile Konutunda Eşlerin Hakları ve Şartları Nelerdir?

Konuya ilişkin haklar tek bir maddede toplanmaz. Evlilik sürerken, dava devam ederken ve karardan sonra farklı hükümler devreye girer. Karardan sonraki kalma hakkı ise eşlerin mal rejimine bağlıdır. Aşağıdaki tablo bu hakları dayanaklarıyla sıralar.

Hak	Dayanak	Şart
Rıza hakkı	TMK m.194/1	Devir, kira feshi ve sınırlama için açık rıza
Hakimin müdahalesi	TMK m.194/2	Rıza alınamaz ya da haklı sebep olmadan verilmez
Tapu şerhi	TMK m.194/3	Malik olmayan eş tapu müdürlüğüne başvurur
Kiracı sıfatı	TMK m.194/4	Kiraya verene bildirim yapılır
Geçici düzenleme	TMK m.169	Boşanma ya da ayrılık davası açılmış olmalı
Karardan sonra kalma	TMK m.254	Yalnız paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde; anlaşma ya da hakim kararı

Tapu Kaydında Aile Konutu Şerhi Nasıl İstenir?

Konutun maliki olmayan eş, tapu kütüğüne şerh verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.^[1] Başvuruda hangi belgelerin istendiği müdürlüğe göre farklılaşabilir. Nüfus kaydı ve ortak kullanımı gösteren belgeler dosyayı güçlendirir. Madde metni Türk Medeni Kanunu sayfasından okunabilir.

Şerh, durumu tapu kaydında görünür kılar. Malik eşin konutu tek başına satması ya da ipotek vermesi bu sayede zorlaşır. Şerh bulunmaması ise hakkı ortadan kaldırmaz.

Kiralık Aile Konutunda Fesih ve Tahliye Nasıl İşler?

Konut kiralıksa kiracı eş, diğer eşin açık rızası olmadan sözleşmeyi feshedemez.^[2] Rıza alınamazsa ya da haklı sebep olmadan verilmezse kiracı hakimden karar ister.^[3]

Kiracı olmayan eş, kiraya verene bildirim yaparak sözleşmenin tarafı hale gelebilir.^[4] O zaman kiraya veren, fesih bildirimini ve ödeme süreli ihtarı kiracıya ve eşine ayrı ayrı göndermek zorundadır.^[5] Kiraya verenin açtığı davanın yapısını görmek için tahliye davası dilekçesi örneği incelenebilir.

Dava Sürerken Konutla İlgili Hangi Tedbirler Alınır?

Boşanma ya da ayrılık davası açılınca hakim, eşlerin barınmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır.^[6] Taraflar yine de dilekçede konutun kimde kalacağını açıkça talep eder. Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hakim, eşlerden birinin istemi üzerine konut ve ev eşyasından yararlanmaya ilişkin önlemleri de alır.^[7] Bu yol, boşanma davası açılmasını şart koşmaz.

Tapuda tek eşin adının yazması bu düzenin yerini almaz. Eşler oturacakları konutu birlikte seçer.^[8] Kimin evde kalacağını bu yüzden çoğu kez kayıt değil, hakimin tedbir kararı belirler. Kilit değiştirmek ya da eşyaları dışarı çıkarmak bu karara dayanmaz.

Şiddet iddiası varsa ayrı bir yol bulunur. 6284 sayılı Kanun, hakime şiddet uygulayanı müşterek konuttan uzaklaştırma ve konutu korunan kişiye tahsis etme imkanı verir.^[9] Bu başvuru boşanma tedbirinden ayrı değerlendirilir. Raporlar, tutanaklar ve mesajlar bu başvuruda delil olur.

Başvuru için toplanacak kayıtlar şiddet koruma kararı belgeleri yazısında sıralanmıştır.

Boşanma Kararından Sonra Konutta Kalma Hakkı Hangi Mal Rejiminde Doğar?

Boşanma kararından sonra konutta kalmayı düzenleyen TMK m.254, her evli çifte uygulanan genel bir hak değildir. Hüküm kanunun paylaşmalı mal ayrılığı bölümünde yer alır ve eşler arasında eşit olarak paylaşma konusu olan konutu esas alır.^[10] Mal rejimi sözleşmesi yapmamış eşler ise yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir.^[11] Boşanmada tasfiye de eşlerin bağlı olduğu rejimin hükümlerine göre yapılır.^[12]

Edinilmiş mallara katılma bölümünde boşanma sonrası kalma hakkı veren bir madde bulunmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bu rejime bağlı bir kadının m.254 uyarınca konutun kendisine tahsisini istediği davada, talebi reddeden bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır. Bölge adliye mahkemesi, maddenin paylaşmalı mal ayrılığı başlığı altında yer aldığını ve katılma rejiminde uygulanamayacağını belirtmişti.^[13] Onama gerekçesi kısa olduğu için bu karar kesin bir ölçü değil, uygulamadaki yönelimi gösterir.

Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde eşler, konutta kimin kalacağı konusunda anlaşabilir. Konutta kalma hakkını alan eş, bu hakkın tapuya şerh edilmesini isteyebilir. Anlaşma olmazsa ve hakkaniyet gerektiriyorsa hakim karar verir. Olayın özelliklerine, eşlerin ekonomik ve sosyal durumuna ve varsa çocukların menfaatine bakar.^[14]

Hakim kalma süresini de kendisi belirler. Hakim aksine karar vermedikçe hak, sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer. Süre dolmadan yararlanan tarafın durumu değişirse diğer taraf kararın gözden geçirilmesini isteyebilir. Kiralık konutta hakim, bu rejimde kiracı sıfatı taşımayan eşin kalmasına da karar verebilir ve kiraya verenin haklarını korumak için gereken düzenlemeyi aynı kararla yapar.

Eşlerin hangi mal rejimine bağlı olduğunu belirlemek bu yüzden ilk adımdır. Mal rejimi sözleşmesi varsa dosyaya konur. Sözleşme yoksa edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulandığı kabul edilir. Yasal rejimdeki bir eş için konutun kimde kalacağı başka yollarla çözülür.

Konutun mülkiyeti, mal rejimi tasfiyesindeki katılma alacağı, çocukların durumu ve eşlerin anlaşması bu sonucu belirler. Anlaşmalı boşanmada konutun kullanımı ve akıbeti protokole yazılır. Hakim, boşanmanın mali sonuçlarına ve çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi tarafları dinledikten sonra uygun bulmalıdır.^[15] Konut eşlerin paylı mülkiyetindeyse ve paylaşılamıyorsa ortaklığın giderilmesi davası dilekçesi örneği mülkiyet tarafındaki yolu gösterir.

Mal rejimi tasfiyesinin belge ve süre yönü katılma alacağı davası yazısında yer alır.

Aile Konutunda Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

Boşanma sürecinde aile konutunda dosyalar çoğu zaman hakkın yokluğundan değil, eksik belgeden ve geç hamleden zarar görür. Aşağıdaki hatalar sık görülür.

• Şerh yok diye hakkın da olmadığını düşünüp başvuruyu geciktirmek.
• Mal rejimine bakmadan boşanma sonrası kalma hakkını her çift için varsaymak.
• Eşin rızasını sözlü bırakmak. Açık rıza, belirli bir işlem için verilebilir.
• Tahliye taahhüdü ya da kira fesih yazısını okumadan imzalamak.
• Evden ayrılma sebebini ve tarihini belgelememek.
• Abonelik kayıtlarını iptal ettirmek ya da eski faturaları atmak.
• Ev eşyasını liste ve fotoğraf olmadan taşımak.
• Kira bedelini ödemeyi aniden kesmek. Kiraya verenin ihtar ve dava yolu açılır.

Bir örnek düşünelim. Eşlerden biri tartışma sonrası bir hafta annesinde kalmış olsun. Bu ayrılığın sebebi mesajla, doktor raporuyla ya da ihtarnameyle kayda geçmemişse, sonradan öne sürülen terk iddiasına karşı savunma zorlaşır. Ayrılma günü, alınan eşya ve geri dönme girişimi not edilmişse tablo değişir.

Kilit noktası tarihtir. Hangi belgenin hangi günü gösterdiği, dava dilekçesindeki anlatımla uyuşmalıdır. Dosyada hangi belgenin eksik olduğunu görmek için avukata sor sayfasındaki form kullanılabilir.

Yargıtay Aile Konutu Şerhinin Niteliğini Nasıl Açıklıyor?

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi bir ipotek uyuşmazlığında şerhin niteliğini açıklamıştır. Bir taşınmazın payı üzerine, malik olmayan eşin rızası alınmadan ipotek konmuştu. Rıza belgesindeki imzanın eşe ait olmadığı da saptanmıştı. Daire gerekçesinde şu ifadeyi kullandı.

“Bu sebeple, tapuya aile konutu şerhi verilmese bile o konut aile konutu özelliğini taşır.”
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E.2021/2045, K.2022/1688, 02.03.2022 (bozma)

Aynı gerekçede şerhin yeni bir hak doğurmadığı, var olan durumu açıkladığı belirtilir. Açık rızanın da belirli bir işlem için verilebileceği yazılır.^[16] Bozma, aile konutu şerhi bulunan davacının payı yönündendir. Diğer davacıların temyizi reddedilmiştir. Karar ipotek ve tapu iptaliyle ilgilidir. Boşanma sırasındaki konut kullanımına doğrudan hüküm kurmaz. Her olay kendi delillerine göre değerlendirilir.

Aile konutuna dayanan davada görevli mahkeme de önem taşır. Aile mahkemeleri, Üçüncü Kısım hariç olmak üzere Medeni Kanunun ikinci kitabından doğan aile hukuku dava ve işlerine bakar.^[17] Aynı daire başka bir kararında, ön inceleme tutanağında aile konutuna dayanıldığı kaydedilen bir tapu iptali davasında görevsizlik kararı verilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.^[18]

Aile Konutu Olduğu Tanık ve Belgeyle Nasıl İspatlanır?

Taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.^[19] Boşanma sürecinde aile konutu iddiasında ispatlanacak olgu, konutun eşlerin ortak yaşamına özgülenmiş olmasıdır. Mahkeme, gösterilen delilin caiz olup olmadığına karar verir. Hukuka aykırı elde edilen deliller dikkate alınmaz.^[20] Eşin telefonuna izinsiz girerek bulunan yazışmalar bu yüzden risk taşır.

Tanık anlatımı belgeleri tamamlar. Komşu, site yöneticisi, kapıcı ya da çocukların öğretmeni evin kimlerle ve ne zamandan beri kullanıldığını bilebilir. İyi bir tanık tarih, günlük düzen ve eşya yerleşimi anlatır. Yalnızca “birlikte yaşıyorlardı” demek yetmez. Tanık gösterirken kimlik ve adres bilgileri hazır tutulur.

Belgelerin kanıt değeri sınırlıdır. Fatura abone adını gösterir, evde kimin yaşadığını göstermez. Yerleşim yeri belgesi kayda dayanır, fiili yaşamı kanıtlamaz. Tapu şerhi de konutun niteliğini kurmaz, yalnızca açıklar. Belge ve tanık birbirini bu yüzden tamamlamalıdır.

Konutu ve çocukların bakımını kimin üstlendiği, nafaka tartışmasına da yansır. Mevcut nafakanın değişmesi gerekiyorsa nafaka artırım davası dilekçesi örneği yapıyı gösterir. Diğer aile hukuku konuları için aile hukuku sayfasına bakılabilir.

Geçici nafakanın dayandığı gelir ve gider belgeleri tedbir nafakası belgeleri yazısında açıklanmıştır.

Boşanma Sürecinde Aile Konutu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.194, üçüncü fıkra ↩
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.349, birinci fıkra ↩
3. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.349, ikinci fıkra ↩
4. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.194, dördüncü fıkra ↩
5. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.349, üçüncü fıkra ↩
6. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169 ↩
7. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.197, ikinci fıkra ↩
8. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.186, birinci fıkra ↩
9. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.5, birinci fıkra, (b) bendi ↩
10. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.254, birinci fıkra ↩
11. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.202 ↩
12. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.179 ↩
13. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2022/4997, K.2023/3902, 13.09.2023, onama, oybirliği ↩
14. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.254, ikinci fıkra ↩
15. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166, üçüncü fıkra ↩
16. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E.2021/2045, K.2022/1688, 02.03.2022, bozma, oybirliği ↩
17. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4, birinci fıkra, 1. bent ↩
18. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E.2022/8496, K.2023/2824, 23.05.2023, bozma, oybirliği ↩
19. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.6 ↩
20. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189, ikinci ve dördüncü fıkralar ↩