Çankaya’da kirada oturan bir anne düşünün. Eşinden ayrıldı ve çocuğu yanında kaldı. Elinde son altı aya ait banka dökümü, kira sözleşmesi, okul kayıt belgesi ve eşinin eski bir maaş bordrosu var. Bu evrak nafaka davası belgeleri olarak ne işe yarar?
Belgeler aynı şeyi göstermez. Biri çocuğun giderini, biri karşı tarafın kazancını, biri de barınma ihtiyacını anlatır. Bu yazı, her belgenin hangi nafaka çeşidinde ne gösterdiğini açıklar. Tutar verilmez. Miktarı mahkeme, dosyanın kendi delillerine bakarak belirler.
Hangi Nafaka Çeşidinde Hangi Belge İşe Yarar?
Nafaka tek bir hak değildir. Kanun dava sürerken, boşanma sonunda ve çocuk için ayrı nafaka biçimleri öngörür. Her birinde ispat edilecek olgu farklıdır.
Boşanma davası açılınca hakim, geçim ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır. Tedbir nafakası bu önlemlerden biridir.[1] Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf ise kusuru daha ağır olmamak koşuluyla yoksulluk nafakası isteyebilir.[2] Velayeti kendisine verilmeyen eş de çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır. Buna iştirak nafakası denir.[3]
Türk Medeni Kanunu’nun güncel metninde bu maddelerin yanında nafakanın sonradan değişmesine ilişkin hüküm de yer alır. Aşağıdaki tablo, dört durumu belge açısından ayırır.
| Nafaka | Dayanak | Mahkemenin baktığı nokta | Öne çıkan belge |
|---|---|---|---|
| Tedbir nafakası | TMK m.169 | Dava sürerken geçim ve çocuğun bakımı | Gelir kaydı, kira ve fatura giderleri |
| Yoksulluk nafakası | TMK m.175 | Yoksulluğa düşme, kusur, karşı tarafın mali gücü | Gelir, mal varlığı ve kusur belgeleri |
| İştirak nafakası | TMK m.182 | Çocuğun giderleri, ana ve babanın gücü | Okul, sağlık ve bakım giderleri |
| Artırma veya kaldırma | TMK m.176 | Mali durumun değişmesi, yeniden evlenme | Yeni gelir ve nüfus kaydı |
Çocuk nafakası yalnız boşanmada istenmez. Çocuğa fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir.[4] Bu durumda da belge düzeni aynıdır. Çocuğun ihtiyacı bir tarafta, diğer ebeveynin ödeme gücü öbür tarafta durur.
Dava sürerken istenen geçici nafakanın belgeleri tedbir nafakası belgeleri yazısında ayrıca toplanmıştır.
Gelir ve Giderleri Gösteren Belgeler Nelerdir?
Ödeme gücü ile ihtiyaç iki ayrı belge grubuyla gösterilir. Karşı tarafın kazancı ve mal varlığı bir gruptur. Talep eden tarafın ve çocuğun giderleri öbür gruptur.
| Belge | Ne gösterir | Kanıt değerinin sınırı |
|---|---|---|
| Maaş bordrosu | Resmi ücret ve kesintiler | Elden eklenen ödeme görünmez |
| SGK hizmet dökümü | İşyeri, çalışma süresi, bildirilen kazanç | Gerçek kazançtan farklı olabilir |
| Banka hesap dökümü | Düzenli giren ve çıkan para | Kaynağı açıklama istemeden bilinmez |
| Vergi levhası ve beyanname | Serbest çalışanın bildirdiği kazanç | Beyan ile fiili kazanç ayrışabilir |
| Tapu ve araç kaydı | Mal varlığı | Gelir getirisini tek başına göstermez |
| Kira sözleşmesi | Kira geliri veya kira gideri | Fiili ödeme dekontla desteklenmelidir |
Bordroda brüt ve net ücret ayrı görünür. Aradaki farkın nasıl oluştuğunu brütten nete maaş hesaplama sayfası gösterir. Bordroyu okurken elde fiilen kalan tutara bakmak gerekir. SGK kaydında eksik ya da hatalı dönem varsa SGK hizmet dökümünün düzeltilmesi ayrı bir iştir.
İhtiyaç tarafında belgeler aşağıdadır.
- Kira sözleşmesi ve aylık ödeme dekontları
- Okul kaydı, servis, etüt ve kırtasiye giderlerine ait makbuzlar
- Sağlık raporu, reçete ve tedavi faturaları
- Elektrik, su, doğal gaz ve internet faturaları
- Çocuğun bakımı için ödenen bakıcı ya da kreş giderleri
Giderlerin düzenli olduğu görünmelidir. Tek seferlik büyük bir fatura ile aylık sabit gider aynı ağırlıkta değerlendirilmez. Belgeleri tarih sırasıyla dosyalamak, mahkemenin gideri kolay izlemesini sağlar.
Nafaka Miktarı ve Süresi Hangi Şartlara Bağlıdır?
Kanun miktar için sabit bir formül vermez. Hakim ölçütleri tartar ve sonucu dosyanın bütününe göre bulur. Rakam içermeyen okuma aşağıdaki gibidir.
- Yoksulluk nafakasında üç koşul birlikte aranır. Bunlar boşanma yüzünden yoksulluğa düşme, kusurun daha ağır olmaması ve karşı tarafın mali gücüdür. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.[2]
- Çocuk nafakasında çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri birlikte düşünülür. Çocuğun kendi geliri varsa o da hesaba katılır.[5]
- İştirak nafakasında velayeti almayan eş giderlere gücü oranında katılır. Tüm gider değil, yalnız kendi payı istenir.[3]
Bu ölçütler belge listesini de belirler. Kusur ağırlığı tartışılıyorsa kusuru gösteren yazışma ve tutanaklar gerekir. Çocuğun gideri tartışılıyorsa makbuzlar öne çıkar.
Nafaka Sonradan Nasıl Artırılır, Azaltılır veya Kaldırılır?
Nafaka bir kez bağlandı diye sabit kalmaz. Tarafların mali durumu değişir ya da hakkaniyet gerektirirse irat biçimindeki nafakanın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir. Alacaklı yeniden evlenirse ya da taraflardan biri ölürse nafaka kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde ise mahkeme kararı gerekir.[6]
Çocuk nafakasında da durumun değişmesi halinde hakim, istem üzerine miktarı yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.[7] Bu aşamada yeni bordro, işten çıkış kaydı, nüfus kaydı ve güncel giderler toplanır. Dilekçe düzeni için nafaka artırım davası dilekçesi örneğine bakılabilir.
Yoksulluk Nafakasında Süresiz İbaresinin İptali Ne Zaman Yürürlüğe Girer?
Anayasa Mahkemesi, 4/6/2026 tarihli ve E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla TMK m.175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etti. İptal, kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra, yani 30/6/2027’de yürürlüğe girecek.[8]
Ekim 2026 itibarıyla Türk Medeni Kanunu m.175 metninde yoksulluk nafakasının süresini yeniden düzenleyen yeni bir hüküm bulunmuyor. Yeni sistemin nasıl işleyeceği hakkında öngörü yapılamaz. Mevcut dosyalarda belgelerin güncel ve tarihli olması her halde önemini korur.
Nafaka Belgelerini Sunarken Hangi Hatalar Yapılır?
Belge çoğu zaman vardır; sorun, belgenin nasıl kullanıldığındadır. Sık görülen beş hata aşağıdadır.
- Yalnız bordroya güvenmek. Bordro resmi ücreti gösterir. Ücretin bir bölümü elden ödeniyorsa banka hareketleri, tanık ve yazışmalarla birlikte sunulmalıdır. Konunun ayrıntısı elden ödeme ve ispat yazısında anlatılır.
- Eski belgeyle güncel gelir iddia etmek. Bir yıl önceki bordro bugünkü durumu göstermez. Gelir değiştiyse yeni belge alınmalıdır.
- Giderleri belgesiz anlatmak. “Çocuğun masrafı yüksek” cümlesi tek başına ihtiyacı kanıtlamaz. Makbuz, fatura ve dekont gerekir.
- Delilleri geç göstermek. Tarafların delillerini dilekçelerine eklemesi gerekir.[9] Nafaka davalarında basit yargılama usulü uygulanır.[10] Bu usulde cevaba cevap dilekçesi verilemez.[11]
- Hukuka aykırı yoldan belge almak. İzinsiz girilen hesap, gizli ses kaydı ya da başkasının yazışması gibi yollarla elde edilen deliller, hukuka aykırı sayılırsa mahkemece dikkate alınmaz.[12]
Yargıtay Eksik Gelir Araştırmasını Nafaka Kararında Nasıl Değerlendirir?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi önündeki bir dosyada yoksulluk nafakası talebi reddedilmişti. Dosyada farklı yıllara ait iki sosyal ve ekonomik durum araştırması vardı. Birine göre kadın asgari ücretli çalışıyordu. Diğerine göre ev hanımıydı ve geliri yoktu. Erkek ise bir araştırmada iş yerinde yönetici olarak görünüyordu.
Daire, bilgilerin tutarsız olduğunu ve tarafların sosyal ve ekonomik durumunun yeterince saptanmadığını belirtti. Kadının yoksulluk nafakası talebinin reddine ilişkin bölümü bozdu. Kadın lehine hükmedilen maddi ve manevi tazminat miktarlarını da az buldu. Erkeğin temyiz itirazlarını ise reddederek bu kısmı onadı.[13]
Nafaka yönünden gerekçenin ilgili kısmı şöyledir.
“…mahkemece, tarafların gelirinin bulunup bulunmadığı ve varsa düzenli ve yeterli olup olmadığı hususunun, gerekirse iş yerlerinden ücret bordroları da getirtilmek suretiyle araştırılarak yoksulluk nafakası (TMK m.175) istemi hakkında bir karar verilmesi gerekirken, eksik araştırma ile yazılı şekilde karar verilmiş olması isabetsiz olup, bozmayı gerektirmiştir.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2022/6443, K.2022/9074, 10.11.2022 (kısmen bozma, kısmen onama, oybirliği)
Bu karar tek bir dosyanın değerlendirmesidir. Her dosyada sonuç, o dosyadaki delillere göre değişir. Gelir tartışmalıysa tutarlı ve tarihli belge sunmak, mahkemenin yapacağı araştırmayı da kolaylaştırır.
Nafaka Davasında Tanık ve Kurum Yazıları Neyi Kanıtlar?
Belge gelirin yazılı izidir. Tanık ise yaşam düzenini anlatır. Eşin nerede çalıştığını, elden ödeme alıp almadığını ve birlikte yaşanıp yaşanmadığını söyleyebilir. Tanık somut olay anlatmalıdır. Ne zaman, nerede ve hangi ödemeyi gördüğünü söylemesi, genel kanaat bildirmesinden daha güçlüdür.
Tanık gösteren taraf, tanığın dinletilmek istediği olguyu ve tanıkların ad, soyad ile adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar. Listede olmayan kişi dinlenemez ve ikinci liste verilemez.[14] Bu nedenle listeyi hazırlarken dilekçedeki her iddia için kimin tanıklık edeceği önceden belirlenmelidir.
Kurum yazıları, tarafın elinde bulunmayan delillerdir. Mahkeme, ellerinde bulunmayan delillerin getirtilmesi için ilgili resmi makam ve mercilere yazı yazar.[15] SGK, tapu ve araç tescil kayıtları bu yolla istenir. Dilekçede hangi kurumdan neyin istendiği yazılırsa talep somut olur.
Karşı tarafın elindeki belge için ayrı bir yol vardır. Taraflar, delil olarak dayanılan ve ellerinde bulunan belgeleri ibraz etmekle yükümlüdür.[16] Şartlar oluşmuşsa mahkeme, belgenin ibrazı için kesin süre verir.[17] Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ispat hükümleri bu usulü ayrıntılı düzenler.
İspat yükü genel kurala göre, kendi lehine hak çıkaran taraftadır.[18] Nafakanın kaldırılmasını isteyen taraf, alacaklının fiilen evliymiş gibi yaşadığını göstermelidir. Boşanma davasında hakim kanıtları serbestçe takdir eder.[19] Belgenin kanıt değeri bu yüzden her zaman tek başına bakılmaz. Tanık ve kurum kayıtlarıyla birlikte tartılır.
Hükmedilen nafakanın ödenmemesi halinde başvurulacak yol ve belgeler nafaka ödenmezse tazyik hapsi yazısında sıralanmıştır.
Aile hukukundaki diğer konular için aile hukuku sayfasına bakılabilir.
Nafaka Davası Belgeleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Nafaka davası açarken dilekçeye hangi belgeler eklenir?
Nüfus kayıt örneği, varsa boşanma kararı, gelir belgeleri ve gider belgeleri eklenir. Çocuk için dava açılıyorsa okul ve sağlık giderleri de gösterilir. Taraflar elindeki delilleri dilekçeyle birlikte sunmak zorundadır.
Karşı tarafın gelir belgesi elimde yoksa ne yapılır?
Dilekçede ilgili kurum ve istenen bilgi açıkça yazılır. Mahkeme, tarafın elinde bulunmayan delilleri ilgili resmi makamlardan getirtir. Belge karşı tarafın elindeyse mahkemeden ibraz için süre verilmesi istenir.
Banka dökümü tek başına yeterli midir?
Hayır. Döküm paranın giriş ve çıkışını gösterir, kaynağını ve niteliğini göstermez. Bordro, SGK kaydı ya da yazışmalarla birlikte sunulduğunda daha anlamlı olur.
Yoksulluk nafakası hala süresiz mi?
Anayasa Mahkemesi, TMK m.175’teki “süresiz olarak” ibaresini 4/6/2026 tarihli kararıyla iptal etti. İptal 30/6/2027’de yürürlüğe girecek. Ekim 2026 itibarıyla mevzuatta yeni bir süre düzenlemesi bulunmuyor. Uygulamaya nasıl yansıyacağı konusunda tahmin yürütülemez.
Nafaka alan eş yeniden evlenirse ne olur?
İrat biçiminde ödenen nafaka, alacaklının yeniden evlenmesiyle kendiliğinden kalkar. Evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşama halinde ise kaldırma için mahkeme kararı gerekir. Bu durumu iddia eden taraf delillerini sunmalıdır.
Elden ödenen gelir nasıl gösterilir?
Banka hareketleri, yazışmalar ve tanık anlatımı birlikte kullanılır. Tek bir delil çoğu zaman yetmediği için hepsi dosyaya birlikte eklenir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.175 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.182 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.329 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.330 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.176 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.331 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.175 dipnotu ve Anayasa Mahkemesi, 4/6/2026, E.2025/156, K.2026/131 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.318 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.316/1-ç ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.317/3 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189/2 ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2022/6443, K.2022/9074, 10.11.2022 (kısmen bozma, kısmen onama, oybirliği) ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.240/2 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.195 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.219 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.220 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.184 ↩