Elinizde evlilik içinde alınmış bir daire için tapu kaydı, araç ruhsatı ve yıllara yayılan banka dökümleri var. Boşanma kararı kesinleşti, ancak mallar yalnız bir eşin adına kayıtlı. Bu belgelerden hangisi katılma alacağı davasında iş görür, hangisi dosyayı yalnızca şişirir?
Katılma alacağı, edinilmiş mallara katılma rejiminin sona ermesiyle doğan parasal haktır. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmediyse yasal rejim budur.[1] Aşağıda belgeler, hesap kalemleri, süre ve ispat kuralları örnek olaylarla anlatılıyor.
Katılma Alacağı Davası Açmadan Önce Hangi Belgeler Toplanır?
Belgeler iki işe yarar. Bir kısmı malın kime ait olduğunu gösterir. Diğer kısmı malın hangi tarihte ve hangi paranın karşılığında alındığını ortaya koyar.
- Evlenme kaydı ve nüfus kayıt örneği rejimin başlangıç tarihini gösterir.
- Boşanma ilamı ve kesinleşme şerhi dava tarihini ve kesinleşme gününü içerir.
- Tapu kaydı ve tedavül (işlem geçmişi) belgesi edinme tarihini ve edinme sebebini gösterir.
- Araç ruhsatı, trafik tescil ve satış belgeleri aracın hangi tarihte kimin adına geçtiğini belirtir.
- Banka hesap dökümleri, mevduat ve fon kayıtları paranın kaynağını ve çıkış yolunu izler.
- Maaş bordroları ve SGK hizmet dökümü çalışma karşılığı edinimleri gösterir.
- Veraset ilamı, bağış senedi ve satış dekontları kişisel mal iddiasının dayanağıdır.
- Ticaret sicil kaydı ve pay defteri şirket ortaklığı payını belgeler.
Karşı eşin elindeki belge için mahkeme süre vererek ibraz isteyebilir.[2] Banka gibi üçüncü kurumların kayıtlarında ise ibraz emri verilir.[3]
Hangi Mal Edinilmiş, Hangisi Kişisel Mal Sayılır?
Edinilmiş mal, evlilik boyunca karşılığı verilerek elde edilen değerdir.[4] Kişisel mal ise kanunun saydığı gruplardan birine girer.[5] Tablo, tipik kalemleri ve onları gösteren belgeleri bir araya getiriyor.
| Kalem | Gösteren Belge | Genel Sınıf | Madde |
|---|---|---|---|
| Maaş birikimi | Bordro, hesap dökümü | Edinilmiş | m.219/1 |
| Evlilikte alınan konut | Tapu ve tedavül kaydı | Edinilmiş | m.219 |
| Evlenmeden önce alınan araç | Eski tarihli ruhsat, fatura | Kişisel | m.220/2 |
| Miras kalan taşınmaz | Veraset ilamı, tapu | Kişisel | m.220/2 |
| Kişisel malın kira geliri | Kira sözleşmesi, dekont | Edinilmiş | m.219/4 |
| Manevi tazminat alacağı | Mahkeme ilamı | Kişisel | m.220/3 |
| Kişisel malın satışından alınan mal | Satış ve para akışı kaydı | Kişisel | m.220/4 |
Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse bunu ispat eder. Kime ait olduğu anlaşılamayan mal paylı mülkiyette sayılır. Bir eşin bütün malları ise aksi ispat edilene kadar edinilmiş kabul edilir.[6] Paylı mülkiyet konusu malın nasıl çözüleceği ortaklığın giderilmesi davası dilekçesi örneğinde ayrıca ele alınıyor.
Düğün takılarının boşanmada kime ait olduğu ayrı bir yazıda ele alınmıştır.
Artık Değer ve Yarı Pay Nasıl Hesaplanır?
Hesap her eş için ayrı yapılır. Önce o eşin edinilmiş mallarının toplam değeri bulunur. Buna eklenecek değerler katılır, denkleştirme yapılır ve mallara ilişkin borçlar düşülür. Kalan miktar artık değerdir.[7]
| Hesap Kalemi | Nasıl İşlenir | Madde |
|---|---|---|
| Edinilmiş mallar | Mevcut mallar, tasfiye anındaki sürüm değeriyle yazılır | m.232, m.235/1 |
| Eklenecek değerler | Son yıldaki rıza dışı bağışlar ve alacağı azaltan devirler eklenir | m.229, m.235/2 |
| Denkleştirme | Borç başka mal kesiminden ödendiyse denkleştirme istenir | m.230 |
| Borçlar | Edinilmiş mallara ilişkin borçlar düşülür | m.231 |
| Yarı pay | Diğer eşin artık değerinin yarısı alınır, alacaklar takas edilir | m.236/1 |
| Değer artış payı | Karşılıksız ya da uygun karşılık alınmadan yapılan katkı, katkı oranında ayrı alacaktır | m.227 |
Örnek olayda yalnız koca çalışmış, tapuda bir konut ve bir araç onun adına kalmış olsun. Kadının edinilmiş malı yok. Konut ve araçtan borçlar düşüldükten sonra kalan miktarın yarısı kadına ait katılma alacağıdır.
Bu alacak kanundan doğar. Talep eden eşin gelir getirmesi ya da mala katkı vermesi gerekmez.[8] Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hakim kusurlu eşin payını azaltabilir ya da kaldırabilir.[9] Boşanmada farklı oran ancak mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörülmüşse geçerlidir.[10]
Eşler anlaşırsa tasfiyenin protokole nasıl yazıldığı anlaşmalı boşanma protokolü yazısında yer alır.
2002 Öncesi ve Sonrası Edinilen Mallar Aynı Şekilde mi Hesaplanır?
Hayır. Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002’de yürürlüğe girdi. Daha önce evlenenlerin rejimi bir süre eski kurallara bağlı kaldı. Eşler bir yıl içinde başka rejim seçmezse yasal rejimi seçmiş sayıldılar ve bu rejim 2002’den itibaren işledi. Aynı süre içinde sözleşmeyle yasal rejimin evlenme tarihinden başlamasını da kabul edebilirlerdi.[11]
Evlilik 1998’de kurulduysa 2000’de alınan konut ile 2006’da alınan daire aynı gruba girmez. Birincisi mal ayrılığı döneminde edinilmiştir. İkincisi katılma rejiminin hesabına girer. Mal ayrılığı dönemindeki katkı ayrı bir katkı payı isteğidir ve katkıyı gösteren ziynet, havale ya da dekont belgeleri gerekir.
Burada belirleyici olan edinme tarihidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, arsanın 2003’te belediyeye ödeme yapılarak tapuya tescil edildiği bir davada, mahkemenin arsayı mal ayrılığı dönemi saydığını doğru bulmadı. Ödemenin kişisel maldan karşılandığı ispatlanmadığı için edinilmiş maldan sayılmasını ve tescil tarihindeki değere göre ödeme oranının hesaplanmasını isteyerek kararı bozdu.[12] Bu yüzden tapu tedavül kaydı ve ödeme dekontları tarih sırasıyla dosyaya konmalıdır.
Mal Rejimi Hangi Tarihte Sona Erer ve Hesap Hangi Güne Göre Yapılır?
Boşanma kararı verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer.[13] Kişisel mallarla edinilmiş mallar da bu anki duruma göre ayrılır.[14] Dava günündeki tapu ve hesap bakiyesi bu nedenle ilk bakılacak kayıtlardır.
Dava tarihinden sonraki devir hesabı değiştirmeyebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, dava tarihinde kadın adına kayıtlı olan taşınmazın sonradan üçüncü kişiye devredilmesini etkisiz saydı ve katılma alacağının hesaplanması için ilk derece kararını bozdu.[15]
Mal Rejimi Davasında Zamanaşımı Bir Yıl mı, On Yıl mı?
Kanunda iki ihtimal tartışılır. Türk Medeni Kanunu madde 178 boşanmadan doğan dava haklarının, kararın kesinleşmesinden bir yıl sonra zamanaşımına uğradığını söyler.[16] Genel kural ise her alacak için on yıldır.[17]
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, katılma alacağında madde 178’in uygulanmayacağına, on yıllık sürenin işleyeceğine karar verdi. Karar oyçokluğuyla çıktı ve azınlık bir yıllık süreyi savundu.[18] Genel Kurul aynı sonuca 2016’da yine oyçokluğuyla vardı.[19] Süre tartışmalı olduğundan beklemek yerine, boşanma kesinleştikten sonra dava en kısa sürede açılmalıdır.
Zamanaşımını mahkeme kendiliğinden gözetmez, karşı taraf ileri sürmelidir.[20] Dava açılması süreyi keser.[21] Kesme ve durma farkı için zamanaşımını kesmek için gereken belge ve işlemler sayfasına bakılabilir.
Tutar baştan hesaplanamıyorsa dava kısmi dava olarak açılabilir. Alacağın yalnız bir kısmı dava edilmişse Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 109/4’e göre talep aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikat bitene kadar artırılabilir. Artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır.[22]
Dava açılırken yatırılan harç ve gider avansı boşanma davası masrafı yazısında kalem kalem anlatılmıştır.
Mal Rejimi Davasında En Sık Yapılan Belge Hataları Nelerdir?
- Malı tapuda eşin adında görünmüyor diye listeden çıkarmak. Devredilmiş mal, kanundaki şartlar varsa değere eklenir.[23]
- Kişisel mal iddiasını yalnızca beyanla savunmak. Miras ya da bağış belgesi sunulmazsa karine edinilmiş mal yönünde işler.
- Dava tarihinden çok önceki veya çok sonraki kayıtları almak. Hangi malların hesaba gireceği rejimin sona erdiği güne göre belirlenir, mevcut malların değeri ise tasfiye anındaki değerle hesaplanır.[24]
- Boşanmadan kısa süre önce yapılan satışı hesaba katmamak. Böyle bir devir, alacağı azaltma kastı varsa tasfiyeye dahildir.
- Edinme tarihini belgelemeden 2002 öncesi ve sonrası ayrımı yapmak.
Yargıtay Edinilmiş Mal Karinesini Nasıl Uyguluyor?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi önüne gelen davada eşler 2010’da evlenmişti, boşanma davası 2015’te açılmış, hüküm 2018’de kesinleşmişti. Evlilik içinde koca adına alınan arsa, boşanma davasından kısa süre önce satılmıştı. Koca arsanın üçüncü kişiye ait olduğunu savunmuş, bu savunma tanık dışında bir delille desteklenmemişti. Daire gerekçesinde Türk Medeni Kanunu madde 222/3’ü hatırlattı.
“Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir.”
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 222, üçüncü fıkra
Daire, arsanın evlilik içinde koca adına satın alındığı için edinilmiş mal niteliğinde olduğunu belirtti. Satılmış arsanın da eklenecek değer olarak tasfiyede dikkate alınması gerektiğini söyleyerek kararı arsa yönünden bozdu.[25] Karar her dosyada aynı sonucu doğurmaz. Gerekçe, kayıtta eş adına görünen malın başkasına ait olduğu savunmasının tanık dışında bir delille desteklenmediğini de vurguluyor.
Mal Rejimi Davasında İspat, Belge ve Tanık Delili Nasıl Kullanılır?
İspat yükü kural olarak hakkı kendi lehine ileri süren tarafa aittir. Kanuni bir karineye dayanan taraf yalnızca karinenin temelindeki olguyu ispatlar.[26] Bu dava için karine edinilmiş mal karinesidir. Kişisel mal diyen eş bu karinenin aksini kanıtlamak zorundadır.
Her belgenin kanıt değerinin bir sınırı vardır. Tapu kaydı malın kimde olduğunu gösterir, ancak parasının nereden çıktığını göstermez. Banka dökümü para hareketini ortaya koyar, ama hareketin bağış mı borç mu olduğunu tek başına belirlemez. Ekspertiz ve bilirkişi raporu da hakimi bağlamaz.[27]
Tanık, edinme koşulları ve eşlerin yaşam düzeni gibi olgularda kullanılır. Eşler arasındaki işlemlerde, ayrıca altsoy, üstsoy ve kardeşler arasındaki işlemlerde de tanık dinlenebilir, çünkü kanun bu işlemleri senetle ispat zorunluluğunun dışında tutar.[28]
Bu kapsamın dışında kalan bağış, borç ve benzeri işlemlerde kanunda belirlenen tutarı aşan hukuki işlemler senetle ispat edilir. Karşı tarafın açık muvafakati ya da delil başlangıcı bulunursa tanık da dinlenebilir.[29] Bu nedenle üçüncü kişilerle yapılmış işlemler için tanığa tarih ve bedel sorusunu bırakmadan önce belge aranır.
Mal Rejimi Davası Hangi Mahkemede Açılır, Devirlere Karşı Ne Yapılır?
Mal rejimi uyuşmazlıkları aile mahkemesinin görev alanındadır.[30] Boşanma olduysa yetkili mahkeme, boşanma davasında yetkili olandır.[31] Ankara’da oturan eşler için bu, genellikle Ankara aile mahkemeleridir.
Dava sürerken mal elden çıkabilir. Böyle bir risk varsa ihtiyati tedbir istenebilir, alacak para olduğundan dosyaya göre ihtiyati haciz de gündeme gelebilir. Tedbirin koşulları Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 389’da yazılıdır ve karar hakimin takdirindedir. Devirden yararlanan üçüncü kişiye dava ihbar edilirse karar ona karşı da ileri sürülebilir.[32]
Dilekçe yazımı için dilekçe örnekleri sayfasına ve aile hukuku yazılarına bakılabilir. Boşanma sonrası nafaka ayrı bir konudur ve nafaka artırım davası dilekçesi örneğinde işlenmiştir. Belgelerin değerlendirilmesi için avukata sor sayfasından başvuru yapılabilir. Mal rejimi maddelerinin güncel metni Türk Medeni Kanunu sayfasındadır.
Katılma Alacağı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Katılma alacağı davası için süre kaç yıldır?
Kanunda boşanmadan doğan davalar için bir yıllık süre vardır. Hukuk Genel Kurulu katılma alacağında on yıllık süreyi uygulamıştır, ancak karar oyçokluğuyla verilmiştir. Süreyi tartışmaya açmamak için boşanma kesinleştikten sonra gecikmeden dava açmak gerekir.
Miras kalan ev katılma alacağına girer mi?
Miras yoluyla gelen mal kişisel maldır ve artık değere dahil edilmez. Evin kira geliri ise edinilmiş maldır. Mirasın alındığını gösteren veraset ilamı ve tapu kaydı saklanmalıdır.
Mal üçüncü kişi adına kayıtlıysa alacak istenebilir mi?
Alacağı azaltmak için yapılan devirler ve rıza dışı karşılıksız kazandırmalar edinilmiş mala eklenir. Borçlu eşin malvarlığı alacağı karşılamazsa Türk Medeni Kanunu madde 241, bazı karşılıksız kazandırmaları üçüncü kişiden eksik kalan miktarla sınırlı olarak istemeye olanak tanır. Bu dava hakkı, alacaklı eşin haklarının zedelendiğini öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her halde rejimin sona ermesinden itibaren beş yıl geçmekle düşer. Devir tarihi ve gerekçesi dosyada belgelenmelidir.
Katılma alacağı her zaman yarı oranında mıdır?
Kanuna göre artık değerin yarısı üzerinde hak doğar. Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hakim kusurlu eşin payını azaltabilir. Noterde yapılmış mal rejimi sözleşmesi de oranı değiştirebilir, ancak boşanmada bunun sözleşmede açıkça öngörülmüş olması gerekir.
Katılma alacağı için arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Hayır. Dava şartı olarak arabuluculuk, kanunda öngörülen dava türleri için geçerlidir ve Türk Medeni Kanununda katılma alacağı için böyle bir hüküm yoktur. Taraflar isterse gönüllü olarak arabulucuya başvurabilir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 202 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, madde 219 ve 220 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, madde 221 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 219 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 220 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 222 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 231 ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/7615, K.2025/7728, 23.09.2025 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 236/2 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 238 ↩
- 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun, madde 10 ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2023/620, K.2024/2821, 25.04.2024 (bozma, oybirliği) ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 225/2 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 228 ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2025/2599, K.2026/4885, 30.04.2026 (bozma, oybirliği) ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 178 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 146 ↩
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2013/8-375, K.2013/520, 17.04.2013 (direnmenin onanması, oyçokluğu) ↩
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2016/1061, K.2016/959, 05.10.2016 (direnmenin onanması, oyçokluğu) ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 161 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 154 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, madde 109/4 (7589 sayılı Kanunla eklendi) ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 229 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 228 ve 235/1 ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/7615, K.2025/7728, 23.09.2025 (bozma, oybirliği) ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, madde 190 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, madde 282 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, madde 203, birinci fıkra, (a) bendi ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, madde 200 ve 202 ↩
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, madde 4 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 214 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 229, son fıkra ↩