Elinizde bir ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği ve işverenin düzenlediği kısa bir kaza tutanağı var. Ölümlü iş kazası tazminatı için bu kağıtlar yeterli mi? Dosyaya başka hangi belgeler girmeli?
Somut bir örnek verilebilir. Bir işçi, inşaat iskelesinden düşerek hayatını kaybediyor. Geride eşi, okula giden çocuğu ve evin giderlerine katkı veren annesi kalıyor. Aile cenaze masrafını kendi ödüyor. Bir süre sonra Sosyal Güvenlik Kurumu gelir bağlıyor, işverenle yazışma ise sürüyor.
Bu yazı, o ailenin hangi belgeyi neden toplaması gerektiğini anlatır. Tutar yerine kalemler ve hesap mantığı üzerinden ilerler. Rakamı dosyadaki belgeler ve bilirkişi hesabı belirler.
Ölümlü İş Kazası Tazminatı için Hangi Belgeler Toplanır?
Türk Borçlar Kanunu m.53 ölüm halinde uğranılan zararları sayar. Cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücü kayıpları, ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıpları bu zararların başındadır.[1] Her kalemin kendi belgesi vardır. Tablo belgeleri, gösterdikleri olguyu ve sınırlarını bir arada verir.
| Belge | Neyi gösterir | Nereden alınır | Sınırı |
|---|---|---|---|
| Ölüm belgesi ve otopsi raporu | Ölüm tarihi ve nedeni | Nüfus müdürlüğü, savcılık dosyası | İşle bağlantıyı tek başına göstermez |
| Vukuatlı nüfus kayıt örneği | Eş, çocuk, anne ve baba bağı | e-Devlet, nüfus müdürlüğü | Yakınlığı gösterir, desteği göstermez |
| Mirasçılık belgesi | Yasal mirasçıların kimler olduğu | Sulh hukuk mahkemesi, noter | Destekten yoksun kalanları belirlemez |
| Kaza tutanağı | Kazanın yeri ve oluş biçimi | İşyeri, kolluk, savcılık dosyası | İşverenin anlatımı kusuru kesinleştirmez |
| SGK iş kazası bildirimi ve Kurum yazısı | Olayın Kurumca iş kazası sayılması | SGK müdürlüğü | Ret halinde tespit gerekebilir |
| Savcılık ve ceza dosyası | Soruşturma, tanıklar, kusur tespitleri | Başsavcılık, ceza mahkemesi | Hukuk hakimini bağlamaz |
| Risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtları | İşverenin önlem yükümlülüğü | İşyeri, dava açılınca mahkeme yoluyla | Kağıttaki önlem fiilen uygulanmamış olabilir |
| Bordro, hizmet dökümü, banka kayıtları | Ölenin gerçek geliri | İşveren, SGK, banka | Kayıt dışı kısım ayrıca ispat ister |
| Havale dekontu, öğrenci belgesi, gelir kayıtları | Ölenin kime destek verdiği | Banka, okul, SGK | Destek payını bilirkişi hesaplar |
| Cenaze gideri faturaları | Cenaze için yapılan ödemeler | Cenaze hizmeti sunan kurumlar | Giderin cenazeyle ilgisi anlaşılmalı |
| SGK ölüm geliri yazısı | Hak sahiplerine bağlanan gelir | SGK | Rücu edilebilir kısım hesabı etkiler |
İşveren iş kazasını kolluğa derhal, Kuruma ise kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmek zorundadır.[2] İş sağlığı mevzuatı da aynı üç iş günlük süreyi öngörür.[3] Bildirimin yapılıp yapılmadığı, tablodaki Kurum yazısıyla anlaşılır.
Ölenin geliri bordrodaki tutardan yüksekse kayıt dışı kısmın ispatı gerekir. Banka kayıtları ve tanık bu noktada devreye girer. Ayrıntılar elden ödeme nasıl ispatlanır yazısında yer alır. Hizmet dökümündeki giriş ve çıkış kayıtlarını okumak için işten çıkış kodu ve hizmet dökümü yazısına bakılabilir.
Destekten Yoksun Kalan Hak Sahibi Mirasçıdan Nasıl Ayrılır?
Kanun, tazminat hakkını mirasçılık sıfatına bağlamaz. Madde metni, ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin uğradıkları kayıplardan söz eder.[4] Hak sahipliği bu nedenle mirasçılık belgesinden değil, destek ilişkisinden çıkar. Mirasçılık belgesindeki kişi listesi ile destekten yoksun kalanların listesi aynı olmayabilir.
SGK geliri ayrı bir ölçüte dayanır. Kurum, ölüm gelirini eş, çocuk, anne ve baba için yasadaki şartlara göre dağıtır.[5] Kurumun gelir bağlama ölçütleri ile tazminattaki destek ölçütleri ayrı düzenlere dayanır. Bu fark, hangi belgenin hangi iddiayı kanıtladığını baştan netleştirir.
Manevi tazminat da ayrı bir kalemdir. Ölüm halinde ölenin yakınlarına uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verilebilir.[6] Burada nüfus kayıt örneği yakınlığı, tanık beyanı ise aile bağının gerçekte nasıl yaşandığını gösterir. Tutarı hakim takdir eder.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Belgelerle Nasıl Hesaplanır?
Hesabı hakim değil, bilirkişi yapar. Mahkeme, özel veya teknik bilgi gerektiren konularda bilirkişinin görüşüne başvurur.[7] Hesabın girdileri belgelerden gelir. Aşağıdaki sıra rakam vermeden mantığı gösterir.
- Ölenin kazancı bordro, hizmet dökümü ve banka kayıtlarından belirlenir.
- Bu kazançtan ölenin kendi ihtiyacına ayrılan pay çıkarılır.
- Kalan tutar, destek ilişkisi belgelenen kişilere pay edilir.
- Her pay, desteğin süreceği varsayılan döneme yayılır. Çocuğun yaşı ve öğrenimi, eşin ve ana babanın durumu bu dönemi etkileyebilir.
- Gelecek dönemlere ait tutarların peşin değeri bilirkişi tarafından hesaplanır.
- Ölenin kusuru ve rücu edilebilir SGK ödemeleri hesapta ayrıca gözetilir.
Tazminat bu kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Hesaplanan tutar hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz.[8] Hakim tazminatın kapsamını belirlerken kusurun ağırlığını gözetir.[9] Zararın doğmasında ya da artmasında etkili olan haller, tazminatın indirilmesini gündeme getirebilir.[10]
Hakim, bilirkişi raporunu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir.[11] Taraflar rapordaki eksiklerin tamamlanmasını veya açıklama yapılmasını, raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde isteyebilir.[12]
SGK Ölüm Geliri ve İşveren Ödemeleri Tazminattan Nasıl Düşülür?
İş kazası sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine gelir bağlanır ve cenaze ödeneği verilir.[13] Gelir, sigortalının aylık kazancının yüzde yetmişi esas alınarak ve 34 üncü maddedeki paylara göre bağlanır.[14] Kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.
Kurum, yaptığı ödemeleri işverenden de tahsil edebilir. İş kazası işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu olmuşsa, ödemelerin ve gelirin ilk peşin sermaye değeri işverene ödettirilir. Bu rücu, hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlıdır.[15] Dosyaya girecek Kurum yazısı bu yüzden önemlidir. Gelirin başlangıcını, hak sahiplerini ve bağlanan tutarı gösterir.
Tazminat hesabında kural şudur. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarar veya tazminattan indirilemez.[8] Rücu edilebilir kısmın hesaptaki yeri bilirkişi raporunda gösterilir. Aşağıdaki Yargıtay kararı bu noktayı somutlaştırır.
7589 sayılı Kanun TBK m.55’e iki fıkra ekledi ve bunlar çalışma gücü kaybı ile destekten yoksun kalma tazminatlarına ilişkindir. Biri faizin başlangıcını düzenler. Kazancın bilindiği döneme ilişkin tutara olay tarihinden, bilinemediği döneme ilişkin tutara karar tarihinden faiz işletilir. Diğeri, tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla ödenen bedelin, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilmesini öngörür.[16]
Değişiklik 31.07.2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı ve yayım tarihinde yürürlüğe girdi. Madde, bu tarihten sonra meydana gelen zarar doğuran olaylara uygulanır. Daha önceki olaylarda eski hüküm sürer.[17] Kaza tarihi bu yüzden dosyanın en önemli tarihlerinden biridir. İşverenin yaptığı her ödemenin dekontu ve amacını gösteren yazı da saklanmalıdır.
Ölümlü İş Kazası Dosyalarında Sık Yapılan Belge Hataları Nelerdir?
Dosyalarda şu eksikler birbirini tekrar eder.
- Mirasçılık belgesini destek belgesi sanmak. Bu belge yalnız mirasçıları gösterir.
- Kaza tutanağını yalnız işverenin hazırladığı haliyle dosyaya koymak. Kolluk ve savcılık kayıtları ayrıca istenmelidir.
- SGK’nın olayı iş kazası sayıp saymadığını öğrenmemek.
- Ceza dosyasının sonucunu hukuk davasının sonucu saymak. Ceza hakiminin kusurun değerlendirilmesine ilişkin kararı hukuk hakimini bağlamaz.[18]
- Bilirkişi raporundaki eksiklerin tamamlanmasını iki haftalık süre içinde istememek.
- Ölenin gelirini yalnız bordrodaki rakama bakarak belirlemek.
- Cenaze ve tedavi giderlerinin belgelerini atmak.
Yargıtay Hesap Raporunda Peşin Sermaye Değeri Tenzilini Nasıl Ele Aldı?
Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin önüne gelen bir dosyada iş kazasında ölen sigortalının eşi, çocuğu, kardeşi, annesi ve babası maddi ve manevi tazminat istemişti. Kaza Kuruma bildirilmemişti. Kurum yazısıyla olayın iş kazası olmadığı bildirilince mahkeme, davacılara iş kazasının tespiti için dava açma süresi verdi. Kararın olay özetine göre tespit davasında olayın iş kazası olduğuna karar verildi ve bu karar Yargıtay tarafından onandı.[19]
Tazminat hesabında ise Daire, mahkemenin 08.03.2022 tarihli raporu hükme esas almasını hatalı buldu. Daha önce aldırılan 26.10.2018 tarihli hesap raporu, kusur ve davacılara bağlanan gelirlerin ilk peşin sermaye değerlerinin rücu edilebilir kısmı bakımından tenzilat yapılmadan hazırlanmıştı. Davacılar bu raporu kabul etmiş ve maddi tazminat talebini ıslah ile artırmıştı. Daire, rapordaki verilerin davalı lehine usuli kazanılmış hak doğurduğunu belirtti.
Daire yapılacak işi de tarif etti. Eski rapordaki veriler esas alınacak, rücu edilebilir kısmın tenzil edildiği yeni bir hesap raporu alınacaktı. Daire oybirliğiyle mahkeme kararını bozdu.[20]
Bozmaya uyularak verilen karar sonradan temyiz edildi. Aynı Daire, kararın bozmaya uygun olduğunu belirterek 17.06.2025 tarihinde oybirliğiyle onadı.[21]
Kararın dayanağı usuli kazanılmış hak kuralıdır. Peşin sermaye değeri tenzili genel bir hesap ilkesi olarak değil, bozma sonrasında yapılacak işin tarifi olarak yer almıştır. Dosyadaki ders şudur. Bir tarafın hesap raporunu kabul etmesi ve talebini buna göre artırması, karşı taraf lehine sonradan değiştirilemeyecek bir durum yaratabilir.
Ölümlü İş Kazasında İspat, Tanık ve Süreler Nasıl İşler?
Taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.[22] Zarar gören zararını ve zarar verenin kusurunu ispat eder. Miktar tam ispatlanamıyorsa hakim, olayların olağan akışını gözeterek zararı hakkaniyete uygun belirler.[23]
İşveren çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi yapmak ve çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek de bu yükümlülükler arasındadır.[24] Bu belgeler dosyaya girdiğinde kusur bilirkişisi kayıtları kazanın oluş biçimiyle karşılaştırır. Kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.
Tanık, belgeyi tamamlar. Kazayı gören iş arkadaşı olayın akışını, ölenin kime ne verdiğini bilen yakınlar ise destek ilişkisini anlatabilir. Görgüye dayanmayan anlatım zayıf kalır. Tanığın hangi olguyu bildiği dosyada baştan belirtilmelidir.
Haksız fiil dayanağında tazminat istemi, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden başlayarak iki yılda, fiilden başlayarak on yılda zamanaşımına uğrar. Ceza kanunları daha uzun süre öngörüyorsa o süre uygulanır.[25] Hangi sürenin geçerli olacağı dosyanın hukuki nitelendirmesine göre değişebilir. Belgeleri erken toplamak bu yüzden önemlidir.
İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir.[26] İşçinin iş sözleşmesine dayanan alacakları için durum farklıdır. Arabuluculuk sürecinin işleyişi için arabuluculuk süresi yazısı kullanılabilir.
İşçinin ölümüyle sona eren iş sözleşmesinde kıdem tazminatı da doğabilir ve doğan tutar kanuni mirasçılara ödenir. Destekten yoksun kalma tazminatı ise destek ilişkisine dayandığı için ayrıca değerlendirilir.[27] Kıdem tazminatının tutarı kıdem tazminatı hesaplama aracıyla görülebilir. Hesabın dayandığı ücret için giydirilmiş ücret yazısına bakılabilir. Kıdem tazminatının süresi kıdem tazminatı zamanaşımı yazısında anlatılmıştır.
Ölümlü İş Kazası Belgeleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ölümlü iş kazasından sonra ilk hangi belgeler alınmalı?
Ölüm belgesi, vukuatlı nüfus kayıt örneği, mirasçılık belgesi, kaza tutanağı ve SGK yazısı ilk toplanacak belgelerdir. Ardından ölenin gelirini ve destek ilişkisini gösteren kayıtlar eklenir.
Destekten yoksun kalma tazminatı mirasçı olmaya mı bağlıdır?
Kanun, ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin kayıplarından söz eder. Mirasçılık belgesi mirasçıları gösterir. Destek ilişkisi ise ayrıca belgelenir.
SGK'dan gelir bağlanması tazminat hakkını ortadan kaldırır mı?
Kurum yardımları tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri tazminattan indirilemez. Rücu edilebilir kısmın hesaptaki yeri bilirkişi raporunda gösterilir.
Ceza davası sürerken tazminat davası açılabilir mi?
Açılabilir. Hukuk hakimi, kusurun değerlendirilmesinde ceza hakiminin kararıyla bağlı değildir. Hüküm verilebilmesi ceza davasının sonucuna bağlıysa mahkeme yargılamayı o davanın sonuçlanmasına kadar bekletebilir ve bunu dava açıldığında değerlendirir.
Ölümlü iş kazasında arabulucuya başvurmak zorunlu mu?
İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir. İş sözleşmesine dayanan işçi alacakları ayrıca değerlendirilir.
Ölenin yakınları manevi tazminat da isteyebilir mi?
Ölüm halinde ölenin yakınlarına da uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verilebilir. Tutarı hakim takdir eder.
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.53 ↩
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13/2-a ↩
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.14/2-a ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.53 (3. bent) ↩
- 5510 sayılı Kanun m.20/1 ve m.34 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.56/2 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.266/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.55/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.51/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.52/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.282/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.281/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.16/1-c ve e ↩
- 5510 sayılı Kanun m.20/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.21/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.55, 7589 sayılı Kanun m.18 ile eklenen fıkralar ↩
- 7589 sayılı Kanun m.26 ve geçici m.1/9 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.74/2 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 2022/9394 E., 2023/10389 K., 27.10.2023 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 2022/9394 E., 2023/10389 K., 27.10.2023 (bozma, oybirliği) ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 2025/2037 E., 2025/9942 K., 17.06.2025 (onama, oybirliği) ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.6 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.50 ↩
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4/1, m.10/1 ve m.17/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3 ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14 ↩