Ankara’da yaşayan bir eşin elinde dört yıllık mesaj yazışması, birkaç banka dekontu, bir sağlık raporu ve nüfus kayıt örneği var. Evlilik altı yıldır sürüyor ve iki çocuk var. Eş boşanmak istiyor, ama hangi boşanma davası belgeleri işe yarayacak, bilmiyor. Bu örnek kurgudur.
Boşanma davası belgeleri çoğu zaman dava açıldıktan sonra değil, açılmadan önce belirlenir. Dilekçede hem olaylar hem de her olayın delili gösterilir. Eksik kalan bir kanıtı sonradan eklemek kolay olmaz. Aşağıda belgeler, boşanma sebepleri, mali talepler ve ispat kuralları sırayla anlatılıyor. Genel çerçeve için aile hukuku sayfasına da bakılabilir.
Boşanma Davası Belgeleri Arasında Hangileri Dilekçeye Eklenir?
Boşanma davası dilekçeyle açılır. Dilekçe mahkeme kaydına girdiği günden başlayarak dava açılmış kabul edilir.[1] Dilekçede mahkemenin adı, tarafların bilgileri ve kimlik numarası bulunur. İddianın dayanağı olaylar numaralanarak yazılır. Hangi olayın hangi delile dayandığı da yazılır.[2]
Davacının elinde bulunan belgeler, asıl veya örnek olarak dilekçeye eklenir. Belge üçüncü bir yerdeyse dilekçede nereden getirtilebileceği gösterilir.[3] Örnekteki eşin masasındaki kağıtlar şöyle okunabilir.
| Belge | Neyi gösterir | Sınırı |
|---|---|---|
| Nüfus kayıt örneği | Evlilik tarihini ve çocukları | Kusur hakkında bilgi vermez |
| Vekaletname | Avukatın dava açma yetkisini | Vekille açılan davada eksikse dava şartı noksan kalır |
| Mesaj ve e-posta yazışmaları | Hakaret, tehdit, sadakatsizlik, terk | Kimden geldiği ve tarihi belli olmalıdır |
| Sağlık ve darp raporu | Yaralanmayı ve tarihini | Yaralamanın kimden geldiğini tek başına göstermez |
| Banka dekontu, tapu ve araç kaydı | Gelir, harcama ve mal varlığını | Malın kimin emeğiyle alındığını açıklamaz |
| Okul ve doktor kayıtları | Çocuğun bakımını kimin üstlendiğini | Velayete tek başına karar verdirmez |
Bu belgelerin hiçbiri tek başına boşanma kararı getirmez. Hakim kanıtları serbestçe takdir eder. Olayların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe de onları ispatlanmış saymaz.[4] Bu yüzden belgeler birbirini tamamlayacak biçimde seçilir. Nüfus kaydı evliliği, yazışma tartışmayı, rapor ise yaralanmayı gösterir.
Dilekçeyle birlikte yargılama harçları ve gider avansı yatırılır. Gider avansı yatırılmamışsa dava şartı eksik kalır. Kesin süre verilmesine rağmen tamamlanmazsa dava usulden reddedilir.[5] Tutarlar her yıl güncellenir, bu nedenle güncel rakam mahkeme veznesinden öğrenilir.
Harç ve gider avansının hangi kalemlerden oluştuğu boşanma masrafı yazısında sıralanmıştır.
Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yerindeki mahkemedir. Davadan önce eşlerin en son altı ay boyunca birlikte oturdukları yerin mahkemesi de yetkilidir.[6] Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde davaya, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesinde bakılır.[7] Ankara’da yerleşim yeri bulunan eş, boşanma davası belgeleri hazır olunca davayı Ankara’daki aile mahkemelerinde açabilir. Dilekçe biçimine örnek aranırsa dilekçe örnekleri sayfasından yararlanılabilir.
Boşanma Sebebine Göre Hangi Delil ve Süre Önem Taşır?
Kanundaki başlıca boşanma sebeplerinin her birinin kendine özgü şartı vardır. Bazı sebeplerde dava hakkı süre geçince düşer. Önce sebebin hangisi olduğu belirlenir, sonra delil toplanır.
| Sebep | Süre veya şart | Örnek delil |
|---|---|---|
| Zina (m.161) | Öğrenmeden itibaren altı ay, her halde beş yıl | Yazışma, fotoğraf, tanık |
| Pek kötü davranış, hayata kast, ağır derecede onur kırıcı hareket (m.162) | Öğrenmeden itibaren altı ay, her halde beş yıl | Rapor, kolluk tutanağı, tanık |
| Küçük düşürücü suç ve haysiyetsiz hayat (m.163) | Birlikte yaşamanın beklenememesi, süre sınırı yok | Mahkeme kararı, tutanak |
| Terk (m.164) | En az altı ay ayrılık ve ihtar, ihtardan sonra iki ay | İhtarname, tanık |
| Evlilik birliğinin sarsılması (m.166) | Ortak hayatın sürdürülememesi | Yazışma, rapor, tanık |
Bu süreler kanunda açıkça yazılıdır.[8] Eşinin zinasını, hayatına kastını, pek kötü davranışını ya da ağır derecede onur kırıcı hareketini bağışlayan eşin dava hakkı yoktur.[9] Bu nedenle olay sonrası ortak hayatın nasıl sürdüğü de delil sorusudur.
Anlaşmalı boşanmada evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Eşler ortak başvuru yapar ya da biri, diğerinin açtığı davayı kabul eder. Hakim bu durumda tarafları bizzat dinler. Mali sonuçlara ve çocuklara ilişkin düzenlemeyi de uygun bulması gerekir.[10] Boşanmanın fer’i sonuçlarına dair anlaşmalar hakim onaylamadıkça geçerli olmaz.[11] İmzalı protokol bu halde en önemli belgedir.
Protokolün içeriği ve hazırlanacak belgeler anlaşmalı boşanma protokolü yazısında ayrıca anlatılmıştır.
Nafaka, Tazminat ve Mal Paylaşımı için Hangi Belgeler Gerekir?
Boşanma kararı yalnız evliliği bitirmez. Mali ve çocuklara ilişkin talepler de aynı dosyada ya da sonraki süreçte gündeme gelir. Her talebin kanundaki şartı ayrı bir belge grubunu gerektirir.
| Talep | Kanundaki şart | Destekleyen belge |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası ve geçici önlemler | Dava sürerken konut, geçim ve çocuk bakımına ilişkin önlemleri hakim resen alır (m.169) | Gelir ve gider belgeleri, kira sözleşmesi |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşmek, kusuru daha ağır olmamak (m.175) | SGK kaydı, maaş bordrosu, borç belgeleri |
| Maddi tazminat | Kusursuz ya da daha az kusurlu olmak, menfaatin zedelenmesi (m.174/1) | Kaybedilen gelir veya destek belgeleri |
| Manevi tazminat | Kişilik hakkına saldırı, karşı tarafın kusuru (m.174/2) | Rapor, yazışma, tanık |
| Çocuk ve iştirak nafakası | Çocuğun yararı, velayeti almayan eşin gücü oranında katılımı (m.182) | Okul, sağlık ve bakım giderleri |
Kanun bu talepleri madde madde düzenler.[12] Nafakanın sonradan artırılması ayrı bir dava konusudur. Bu konuda nafaka artırım davası dilekçesi örneği yazısı yol gösterir.
Mal paylaşımı için eşlerin hangi mal rejimine bağlı olduğuna bakılır. Sözleşme yoksa edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.[13] Hesap kabaca şöyle kurulur.
- Artık değer, edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçların çıkarılmasıyla bulunur.[14]
- Her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Karşılıklı alacaklar takas edilir.[15]
- Boşanma halinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.[16]
Bir malın hangi eşe ait olduğunu iddia eden bunu ispat etmelidir. İspat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilene kadar edinilmiş mal kabul edilir.[17] Tapu, araç tescili, banka hareketleri ve maaş kayıtları bu yüzden önem taşır. Miras ya da bağış yoluyla gelen mal kişisel maldır ve artık değere dahil edilmez.[18] Kanunun güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.
Boşanma Davasında Sık Yapılan Belge ve Delil Hataları Nelerdir?
Uyuşmazlıkların önemli bir kısmı hukuki sebepten değil, eksik ya da yanlış hazırlanmış delilden doğar. Örnekteki eşin düşebileceği başlıca hatalar şunlardır.
- Delilleri dilekçede göstermemek. Taraflar, dilekçeleriyle birlikte tüm delillerini hangi olayın delili olduğunu belirterek bildirmelidir.[19]
- Tanık listesini eksik vermek. Listede adı bulunmayan kişi kural olarak dinlenemez ve ikinci liste verilemez.[20]
- Gizli ses kaydı ya da izinsiz telefon incelemesiyle delil toplamak. Eşin bilgisi dışında alınan kayıt hukuka aykırı sayılırsa dikkate alınmaz.[21]
- Karşı tarafın itirafına güvenmek. Boşanma davasında tarafların ikrarı hakimi bağlamaz.[22]
- Yazışmaları parça parça ya da düzenlenmiş halde sunmak. Karşı taraf ekran görüntüsünü inkar ederse, kaydın bütünü ve cihaz gerekebilir.
- Mali talepleri unutmak. Tazminat ve yoksulluk nafakası istemi dilekçede açıkça yazılmazsa karar kapsamına girmeyebilir.
Hukuka Aykırı Ses Kaydı Boşanma Davasında Delil Sayılır mı?
Kanun hukuka aykırı elde edilen delilin vakıanın ispatında dikkate alınamayacağını söyler.[21] Ses, görüntü ve elektronik veri belge sayılır, ama sayılması kullanılabilir olduğu anlamına gelmez.[23] Haberleşmenin gizliliğini, aleni olmayan konuşmaların kaydını ve özel hayatın gizliliğini ihlal ayrıca suç olarak düzenlenmiştir.[24]
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bir dosyada, ortak konuta kadının haberi olmadan yerleştirilen cihazla alınan ses kaydını ve tanığın bu kayıttan aktardıklarını kusur belirlemesinde kullanılamaz saydı.[25] Karar yalnız o olayın delillerine göre verilmiştir. Her dosyada kaydın nasıl elde edildiği ayrıca incelenir. İşyeri bağlamında benzer sorular için mobbing delilleri yazısındaki ses kaydı sınırı da okunabilir.
Boşanma Davasında Tanık ve İspat Kuralları Nasıl İşler?
Kural olarak taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatlamak zorundadır.[26] Boşanmada bu kurala özel bazı istisnalar eklenmiştir. Hakim yemin öneremez, tarafların ikrarı onu bağlamaz ve kanıtlar serbestçe takdir edilir.[27] Dolayısıyla bir tarafın “evet, öyle oldu” demesi tek başına yetmez.
Tanık, davada taraf olmayan herkes olabilir.[28] Tanık dinletmek isteyen taraf, tanığın adı, soyadı ve tebliğe elverişli adresiyle tanıkla ispatlanacak olayı gösteren bir liste hazırlayıp mahkemeye sunar.[29] Davetiye duruşmadan en az bir hafta önce tebliğ edilir.[30] Mazeretsiz gelmeyen tanık zorla getirtilir.[31]
Eşler arasındaki işlemlerde senetle ispat sınırı aranmaz, tanık dinlenebilir.[32] Örneğin eşinin hesabına gönderilen para ya da takı bakımından bu kural önem taşır. Belgenin kanıt değeri sınırı da burada görünür. Banka dekontu parayı gönderdiğini gösterir, ama hediye mi borç mu olduğunu göstermez. Bunu tanık ya da yazışma tamamlar.
Düğün takılarının kime ait olduğu ve nasıl kanıtlanacağı ayrı bir yazıda ele alınmıştır.
Çocuk söz konusuysa aile mahkemesi psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan araştırma ve görüş isteyebilir.[33] Bu rapor tarafların sunduğu belgelerin yerini almaz, onlarla birlikte değerlendirilir.
Boşanma Davası Açıldıktan Sonra Cevap Süresi, Ön İnceleme ve Arabuluculuk Durumu Nedir?
Dava dilekçesi karşı tarafa mahkemece tebliğ edilir. Cevap dilekçesi için tebliğden sonra iki hafta süre vardır. Güçlük varsa bir kez ve en çok bir ay ek süre istenebilir.[34] Cevap verilmezse davalı vakıaların tamamını inkar etmiş sayılır.[35] Yani sessiz kalmak davayı kabul anlamına gelmez.
Dilekçe aşaması bitince mahkeme ön inceleme yapar. Bu aşamada dava şartlarının varlığına, uyuşmazlık noktalarına ve delillerin toplanmasına bakılır.[36] Davetiyede, dilekçelerde gösterilip dosyaya verilmemiş belgeler bakımından iki haftalık kesin süre ihtarı yer alır. Süre kaçırılırsa o delilden vazgeçilmiş sayılır.[37] Aile mahkemesi, esasa girmeden önce eşleri sulh yoluyla çözüme de teşvik eder.[38]
Arabulucuya başvuru boşanma davasında dava şartı değildir. İş Mahkemeleri Kanunu bu şartı yalnız işçi veya işveren alacağı, tazminat ve işe iade davalarına getirir.[39] Boşanma ve nafaka davası bu sayılanlar arasında değildir. Arabuluculuk sürecinin işleyişi için arabuluculuk süresi yazısına bakılabilir. Usul kurallarının metni mevzuat.gov.tr adresinde yer alır.
Boşanma Davası Belgeleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Boşanma davası açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekir mi?
Hayır. İş Mahkemeleri Kanunu arabulucuya başvuruyu yalnız işçi veya işveren alacağı, tazminat ve işe iade davalarında dava şartı yapar. Boşanma ve nafaka davası bu sayılanlar arasında değildir, bu yüzden arabulucu son tutanağı aranmaz.
Dilekçeye eklenmeyen belge sonradan sunulabilir mi?
Kanundaki süreden sonra delil gösterilemez. Delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa ya da gecikme tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa mahkeme izin verebilir. Bu istisnaya güvenmek yerine belgeler baştan eklenmelidir.
Eşin telefonundaki mesajlar delil olarak kullanılabilir mi?
Mesajın nasıl elde edildiği belirleyicidir. Eşin cihazına izinsiz girilerek alınan kayıtlar hukuka aykırı sayılabilir ve dikkate alınmayabilir. Kendi telefonuna gelen mesajlar ise tarih ve gönderen bilgisiyle birlikte saklanmalıdır.
Anlaşmalı boşanmada hangi belgeler hazırlanır?
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması şarttır. Eşlerin birlikte başvuru dilekçesi, mali sonuçlar ve çocuklara ilişkin imzalı protokol ile nüfus kayıt örneği hazırlanır. Hakim tarafları dinler ve protokolü uygun bulursa onaylar.
Tanık sayısına sınır var mı?
Kanun belirli bir sayı koymaz. Mahkeme gösterilen tanıkların bir kısmıyla yeterince bilgi edinirse geri kalanların dinlenmemesine karar verebilir. Tanık listesi verilirken adres bilgileri eksiksiz yazılmalıdır.
Kaynaklar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.118/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.119/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.121 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.184/1 ve 4 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.114/1-g, m.115/2 ve m.120 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.168 ↩
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.2 ve m.4 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.161-166 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.161, üçüncü fıkra ve m.162, üçüncü fıkra ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/3 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.184/5 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169, m.174, m.175, m.182 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.202 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.231 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.236/1 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.225/2 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.222 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.220/2 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.119/1-f ve m.194 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.240/2 ve m.243/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189/2 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.184/3 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.132, m.133, m.134 ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/658, K.2024/8815, 19.11.2024 (kısmen bozma, oybirliği) ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.6 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.184/2-4 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.240/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.240/2 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.243/2 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.245/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.203/1-a ↩
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.5 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.122 ve m.127 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.128 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.137 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.139/ç ve m.140/5 ↩
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.7 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩