Ankara’da yaşayan bir anne, oğlunun cezaevinden gelen tahliye tarihi bilgisini elinde tutuyor. Yanında hüküm özeti, tutukluluğa ait birkaç yazı ve kendisine verilen bir hesap kağıdı var. Ailenin ceza infaz hesaplama konusunda sorusu tek, tahliye ne zaman olacak? Bu örnek kurgudur.
Ceza infaz hesaplama, hükmedilen cezanın ne kadarının kurumda, ne kadarının denetim altında geçeceğini bulma işidir. Hükmün infazına ilişkin işlemleri Cumhuriyet başsavcılığı yürütür, koşullu salıverilme için ise ceza infaz kurumu idaresi rapor hazırlar.[1] Hesabın dayandığı belgeleri kontrol etmek ise hükümlünün ve yakınlarının elindedir. Aşağıda belgeler, hesap kalemleri, sık görülen hatalar ve itiraz yolu sırayla anlatılıyor. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına da bakılabilir.
Ceza İnfaz Hesaplama için Elde Hangi Belgeler Bulunmalı?
Örnekteki ailenin masasındaki kağıtlar aynı şeyi anlatmaz. Her belge hesabın başka bir kalemini gösterir. Önce hangi kağıdın neyi kanıtladığı ayrılmalıdır.
| Belge | Neyi gösterir | Sınırı |
|---|---|---|
| Kesinleşme şerhli hüküm (ilam) | Ceza türünü, süreyi, kesinleşme tarihini | Tahliye tarihini tek başına vermez |
| Gözaltı, yakalama ve tutuklama yazıları | Özgürlüğün kısıtlandığı günleri | Kararın çıkması fiilen tutuklu kalındığını göstermez |
| Tahliye ve salıverilme belgeleri | Tutukluluğun bittiği günü | Başka dosyanın süresiyle karışabilir |
| Müddetname (infaz hesap belgesi) | Hesaplanan koşullu salıverilme tarihini | Hesap hatalıysa infaz hakimliğinden karar istenir |
| İçtima (toplama) kararı | Birden çok cezanın birlikte hesaplandığını | Yalnız kesinleşmiş hükümleri kapsar |
| İdare ve gözlem kurulu değerlendirmesi, disiplin kayıtları | İyi hal durumunu | Olumsuz değerlendirme yeniden bakılmasına bağlıdır |
Müddetname, uygulamada infaz hesabını gösteren belgeye verilen addır. Kanun metninde bu ad geçmez ve belgeyi hangi birimin düzenleyeceği de kanunda yazılı değildir. Hesapta duraksama varsa karar infaz hakimliğinden istenir.[2]
Birden fazla kesinleşmiş hüküm varsa her ceza ayrı kalır, ama koşullu salıverilme için infaz hakimliğinden toplama kararı alınır.[3] Örnekteki hükümlünün başka bir dosyası da varsa tek bir müddetname yeterli olmayabilir.
Koşullu Salıverilme Tarihi Hangi Kalemlerle Hesaplanır?
Hesap, cezanın türüne ve suçun niteliğine göre kurulur. Süreli hapis cezalarında kural olarak cezanın yarısının infaz kurumunda iyi halli geçirilmesi aranır.[4] Bazı suçlarda oran üçte ikiye çıkar. Tekerrür ve birden fazla ceza gibi haller de süreyi değiştirir.
| Kalem | Dayanak | Hesaba etkisi |
|---|---|---|
| Genel kural | 5275 m.107/2 | Süreli hapiste cezanın yarısı |
| Kasten öldürme, işkence, eziyet, bazı cinsel suçlar ve kanundaki diğer suçlar | 5275 m.107/2 | Süreli hapiste üçte iki |
| Tekerrür | 5275 m.108/1 | Süreli hapiste üçte iki |
| İkinci kez tekerrür | 5275 m.108/3 | Süreli hapiste dörtte üç |
| Bazı cinsel suçlar ve uyuşturucu imal ve ticareti | 5275 m.108/9 | Süreli hapiste dörtte üç |
| Gözaltı ve tutuklulukta geçen süre | 5237 m.63 | Cezadan düşülür |
| Denetim süresi | 5275 m.107/6 | Hak ederek tahliye tarihini geçemez |
| On beş yaşına kadar kurumda geçen gün | 5275 m.107/5 | Bazı suçlar hariç, bir gün iki gün sayılır |
Formül kelimelerle şöyle kurulur. Hüküm süresi suç türüne uygun oranla çarpılır. Çıkan süre kurumda geçirilmesi gereken süredir. Gözaltı ve tutukluluk günleri cezadan mahsup edildiği için bu süreye baştan sayılır.[5] Koşullu salıverilen kişi bir de denetim süresini tamamlar. Bu süre kurumda geçirilmesi gereken süre kadardır ve hak ederek tahliye tarihini geçemez.[6]
Bu sonuç bir tahmindir. Kesin tarih infaz işlemleri sonunda belirlenir ve iyi hal şartı ayrıca aranır. Oranlar ve suç listeleri 5275 sayılı Kanunun güncel metninden okunmalıdır, çünkü yargı paketleri bu maddeleri birkaç kez değiştirmiştir.
Denetimli Serbestlik ve Özel İnfaz Usulü Süreyi Nasıl Değiştirir?
Açık ceza infaz kurumunda bulunan, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi halli hükümlü talep ederse kalan kısmı denetimli serbestlik tedbiriyle çekebilir. Kararı infaz hakimi verir ve kurumun hazırladığı değerlendirme raporunu dikkate alır.[7] Açık cezaevine geçişin koşulları ve gerekli belgeler cezaevinde izin ve açık cezaevine geçiş şartları yazısında ayrıca işlenmiştir.
4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla 105/A maddesinin birinci fıkrasına bir şart eklendi. Hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olması gerekir. Bu süre beş günden az olamaz.[8] Geçici Madde 11’e göre bu düzenleme, 4 Haziran 2025 tarihinden önce işlenen suçlara uygulanmaz.[9]
Bazı gruplar için süre daha uzundur. Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu olan kadın hükümlüler koşullu salıverilmesine iki yıl, ağır hastalığı, engelliliği ya da kocaması nedeniyle yalnız yaşayamayanlar ise üç yıl kala başvurabilir. Hastalık, engellilik veya kocama hali, Adli Tıp Kurumundan alınan ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanan bir raporla belgelenir.[10] Rapor eksikse bu başvuru belge yönünden zayıf kalır.
Kısa cezalarda başka bir yol daha vardır. Kasten işlenen suçlarda toplam üç yıl veya daha az hapis cezası için infaz hakimi, talep üzerine hafta sonu ya da gece infazına karar verebilir. Taksirle işlenen suçlarda sınır beş yıldır, taksirle öldürme hariçtir. Bu usulde koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri kişinin tabi olduğu infaz rejimine göre uygulanır.[11]
Bu usul herkese açık değildir. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan ve terör ya da örgüt suçlarından mahkum olanlar yararlanamaz. Adli para cezasından çevrilen hapis, koşullu salıverilmenin geri alınması nedeniyle aynen infaz edilen ceza ve 105/A maddesinin altıncı ile yedinci fıkraları uyarınca açık kuruma gönderilme halleri de kapsam dışındadır.[12] Covid-19 dönemi izinleri ile 31 Temmuz 2023 öncesi suçlara ilişkin geçici hükümler (Geçici Madde 9 ve 10) ise ayrıca okunmalıdır.[13]
Denetimli serbestlikten yararlanan hükümlü, kurumdan ayrıldıktan sonra beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmalıdır. Başvurmaması ya da yükümlülüklere uymakta ısrar etmesi halinde açık ceza infaz kurumuna gönderilebilir.[14] Koşullu salıverilen kişi denetim süresinde hapis cezası gerektiren kasıtlı bir suç işlerse ya da yükümlülüklere uymakta ısrar ederse salıverilme kararı geri alınır.[15] Bu yüzden salıverilme sonrası denetim planı ve başvuru yazıları da saklanır.
Kısa süreli hapsin adli para cezasına çevrilmesine ilişkin belgeler hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi yazısında yer alır.
İnfaz Hesabında En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Aile belgeleri toplarken aynı yanlışlar tekrar eder. Hesap hatasının çoğu, bir belgenin gösterdiğinden fazlasını göstereceğini sanmaktan doğar.
- Tutuklama kararını, tutuklulukla karıştırmak. Kararın çıkması tek başına yetmez, uygulanan kısıtlamanın belgelenmesi gerekir.
- Başka dosyada geçen tutukluluğu araştırmamak. Hüküm kesinleşmeden önce şahsi hürriyeti sınırlayan haller nedeniyle geçen süreler, koşulları varsa cezadan indirilir.[5]
- Her cezayı ayrı hesaplamak. Birden fazla kesinleşmiş hükümde toplama kararı aranır.
- Suç ve infaz tarihine göre uygulanacak metni gözetmemek. Sonradan yürürlüğe giren hükmün lehe olup olmadığı, hükmü veren mahkemeden sorulur.[16]
- İyi hali yalnız disiplin cezasına bağlamak. Kurul; katılınan programlara, kurallara uyuma ve risk durumuna da bakar ve bunu en geç altı ayda bir yapar.[17]
- Hastanede geçen süreyi belgelememek. Hükümlü hastalık nedeniyle kurumdan hastaneye kaldırılırsa orada geçen süre cezadan indirilir, ancak hastalığa kasten neden olunmuşsa bu hükümden yararlanılamaz.[18]
- Kurumdan gelen hesabı itirazsız kesin saymak. Hesapta duraksama varsa infaz hakimliğinden karar istenebilir.[19]
Tutuklama Kararı Çıkmış Ama Tutuklu Kalınmamışsa Mahsup Olur mu?
Bu soru gerçek bir dosyada Yargıtay önüne geldi. Bir hükümlü hakkında savunma almak için tutuklama kararı çıkarılmıştı. Karar uygulanmadan hükümlü kendiliğinden mahkemeye gitti. İnfaz hakimliği bu günleri tutukluluk sayıp mahsup etmişti. Adalet Bakanlığının istemi üzerine dosya Yargıtay 1. Ceza Dairesine geldi ve daire hakimliğin kararını bozdu.
“hükümlünün bu dosyadan tutuklukta yada gözaltında geçen ve mahsubu gereken bir süre olmaması nedeniyle”
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E.2025/4929, K.2025/5944, 12.09.2025 (kanun yararına bozma, oybirliği)
Karar kanun yararına bozma yoluyla verildi ve tek bir olaya ilişkindir. Genel bir kural gibi okunmamalı. Bu olayda mahsup, o dosyadan tutuklukta ya da gözaltında geçen bir süre bulunmadığı gerekçesiyle kabul edilmedi. Aile, tahliye ve yakalama tutanaklarını toplarken kısıtlamanın fiilen uygulandığını gösteren belgelere özellikle bakmalıdır.
Hesap Hatası Belgeyle Nasıl İspatlanır ve Nereye İtiraz Edilir?
İnfaz hesabında ispat esas olarak belgeyle yapılır. Tutukluluk günleri yazılarla, tahliye tarihleri belgelerle gösterilir. Tanık anlatımı bu günleri tek başına kanıtlamaz. Hesaptaki duraksama ve toplama gibi kararlar duruşma yapılmadan, dosya üzerinden verilir.[20]
Disiplin cezası ise farklıdır. Disiplin cezasına karşı yapılan şikayette infaz hakimi hükümlünün savunmasını alır ve talep edilen diğer delilleri toplar. Hükümlü savunmasını avukatıyla birlikte yapabilir.[21] İyi hal değerlendirmesinde bu tür kayıtlar önem taşıdığı için disiplin dosyası ayrıca istenmelidir.
Hesapta duraksama varsa infaz hakimliğinden karar istenir. Bu başvuru için kanunda ayrı bir süre yazılmamıştır.[19] Kurumun işlemine ya da Cumhuriyet savcısının infaza ilişkin kararına karşı ise kanuna aykırılık gerekçesiyle şikayet yoluna gidilir.[22]
Şikayet süreleri kısadır. İşlemin ya da kararın öğrenildiği günden itibaren on beş gün, herhalde yapıldığı günden itibaren otuz gün içinde başvurulur. Süre geçtikten sonra yapılan başvuru esasa girilmeden reddedilir.[23] Dilekçe infaz hakimliğine verilebildiği gibi Cumhuriyet başsavcılığı veya kurum müdürlüğü aracılığıyla da gönderilebilir.[24]
Hükümlünün kendisi, eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu veya kardeşi, müdafii ve kanuni temsilcisi hükümlüyle ilgili işlem için şikayette bulunabilir.[25] Başvuru işlemi kendiliğinden durdurmaz. İnfaz hakimi yalnız giderilmesi güç sonuçlar doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa erteleme ya da durdurma kararı verebilir.[26] İnfaz hakimi kararlarına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilir. Ayrıntılar İnfaz Hakimliği Kanununda yer alır.[27]
Dilekçe yazarken hangi günün eksik sayıldığı belgeyle gösterilir. Dilekçe örneklerine dilekçe örnekleri sayfasından bakılabilir. Konunun kapsamı için faaliyet alanları sayfası, sorunun genel yönlendirmesi için avukata sor sayfası kullanılabilir. Her dosya kendi belgelerine göre değerlendirilir ve hiçbir sonuç önceden söylenemez.
Ceza İnfazı ve Koşullu Salıverilme Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ceza infaz hesabını kim yapar?
Hükmün infazına ilişkin işlemleri Cumhuriyet başsavcılığı yürütür. Hesap belgesini hangi birimin düzenleyeceği kanunda ayrıca yazılı değildir. Koşullu salıverilme için kurum idaresi gerekçeli rapor hazırlar. Rapor infaz hakimliğine verilir ve hakim dosya üzerinden karar verir.[28]
İyi hal nasıl belirlenir?
İdare ve gözlem kurulu hükümlüyü en geç altı ayda bir değerlendirir. Kurallara uyum, programlara katılım, disiplin cezaları ve tekrar suç işleme riski dikkate alınır. Olumsuz değerlendirilenlerin yeniden değerlendirilme süresi bir yılı geçemez.[29]
Tutuklulukta geçen süre cezadan düşülür mü?
Evet. Hüküm kesinleşmeden önce özgürlüğü kısıtlayan bütün haller nedeniyle geçen süre hapis cezasından indirilir. Her kısıtlamanın mahsup edilip edilmeyeceği somut belgeye bakılarak değerlendirilir.[5]
Hesapta hata varsa nereye başvurulur?
Cezanın hesabında duraksama varsa karar infaz hakimliğinden istenir. Kurumun işlemlerine ve Cumhuriyet savcısının infaza ilişkin kararlarına karşı şikayet, öğrenmeden itibaren on beş gün, herhalde yapıldığından itibaren otuz gün içinde yapılır. İnfaz hakimi kararlarına tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir.[30]
Yargı paketleri hesabı değiştirdi mi?
Evet. 5275 sayılı Kanunun 105/A, 108 ve 110. maddeleri ile Geçici Madde 10 ve 11, 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla değişti veya eklendi. Geçici Madde 10, 7571 sayılı Kanunla 25 Aralık 2025 tarihinde yeniden değişti. 107. madde ise 7593 sayılı Kanunla 18 Ağustos 2026 tarihinde değişti. Yeni 107/5, kasten öldürme (81-83) ile 102, 103, 188 ve 220. maddelerdeki suçlar hariç, hükümlünün on beş yaşına kadar kurumda geçirdiği her günün iki gün sayılmasını düzenler. Hangi metnin uygulanacağı suç ve infaz tarihine göre belirlenir ve gerektiğinde mahkemeden karar istenir.[31]
Kaynaklar
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.105/A/1 ve m.107/11 ↩
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.98/1-b ↩
- 5275 sayılı Kanun m.99/1 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.107/1-2 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.63/1 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.107/6 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.105/A/1 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.105/A/1 (7550 sayılı Kanunun 13. maddesiyle eklenen cümle) ↩
- 5275 sayılı Kanun Geçici Madde 11 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.105/A/3 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.110/1 ve m.110/5 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.110/9 ↩
- 5275 sayılı Kanun Geçici Madde 9 ve Geçici Madde 10 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.105/A/6 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.107/12 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.98/1-a ↩
- 5275 sayılı Kanun m.89/1-2 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.100 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.98/1-b ↩
- 5275 sayılı Kanun m.101/1 ↩
- 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu m.6/2 ↩
- 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu m.4/5 ve m.5/1 ↩
- 4675 sayılı Kanun m.5/1 ve m.6/1 ↩
- 4675 sayılı Kanun m.5/2 ↩
- 4675 sayılı Kanun m.5/3 ↩
- 4675 sayılı Kanun m.5/4 ↩
- 4675 sayılı Kanun m.6/5 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.105/A/1 ve m.107/11 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.89/1, 2 ve 6 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.98/1-b; 4675 sayılı Kanun m.4/5, m.5 ve m.6/5 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.98/1-a, m.107/5 (7593 sayılı Kanunun 7. maddesiyle değişik) ve değişiklik yürürlük listesi ↩