Ankara’da bir asliye ceza mahkemesi sanığı altı yıl hapis cezasına mahkum etti. Sanık istinaf yoluna başvurdu, ancak bölge adliye mahkemesinin ceza dairesi başvuruyu esastan reddetti. Sanığın elinde şimdi iki kağıt var. Biri istinaf kararı, öteki üzerinde tebliğ tarihi yazan tebligat evrakıdır. Ceza temyiz dilekçesinin hem süresini hem içeriğini bu iki belge belirler. Bu örnek kurgudur.
Ceza temyiz dilekçesi, bölge adliye mahkemesinin hükmünü Yargıtay önünde hukuka aykırılık yönünden denetletmek için verilir. Süre kısadır. Eski kitaplarda istinaf için yedi gün, temyiz için on beş gün yazar. Güncel metinde ise her iki yolda da süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.[1] Ceza yargılamasının diğer aşamaları için ceza hukuku sayfasına, farklı dava türlerindeki yazım düzeni için dilekçe örnekleri sayfasına da bakılabilir.
İki haftalık süre ve tebliğden başlama kuralı yalnız 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için geçerlidir. Bu tarihten önce verilen kararlarda önceki hükümler uygulanmaya devam eder, yani süre hükmün açıklanmasından başlar ve istinafta yedi gün, temyizde on beş gündür.[2] Eski usul dosyalarında temyiz süresindeki değişiklik de aynı tarih ölçüsüne bağlıdır.[3] Karar tarihi bu nedenle dilekçeden önce kontrol edilir.
Ceza Temyiz Dilekçesi Hazırlanırken Elde Hangi Belgeler Bulunmalı?
Dilekçe yazılmadan önce dosyadaki belgeler toplanır. Başka konulardaki belge rehberleri makaleler sayfasında bulunur. Her belge ayrı bir soruya cevap verir. Gerekçeli karar hükmün dayanağını, tebligat evrakı süreyi, tutanaklar ise yargılamada neler yaşandığını gösterir.
| Belge | Neyi gösterir | Sınırı |
|---|---|---|
| Gerekçeli karar | Gerekçeyi, uygulanan maddeleri, kanun yolunu ve süreyi | Gerekçe eksikse bu durum ayrıca temyiz konusu olabilir |
| Tebligat evrakı veya e-tebligat kaydı | Tebliğ tarihini, yani sürenin başlangıcını | Tebliğin usulüne uygun yapıldığını tek başına kanıtlamaz |
| Duruşma tutanakları | Kimlerin hazır olduğunu, hangi talebin reddedildiğini | Tutanağa geçmeyen işlemi ispat etmek güçleşir |
| İstinaf kararı | Temyize konu hükmü ve istinafın sonucunu | Temyiz edilemeyen karar türleri vardır |
| Bilirkişi raporu, kamera ve ses kayıtları | Hükme esas alınan delilleri | Hukuka aykırı elde edilmişse hükme dayanak olamaz |
| Vekaletname veya müdafi görevlendirme yazısı | Dilekçeyi veren kişinin yetkisini | Süreyi uzatmaz |
Hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması, dilekçede yazılmasa bile hukuka kesin aykırılık sayılır.[4] Bu nedenle dosyadaki kayıtların nasıl elde edildiği de gerekçeli kararla birlikte okunur. Tutuklu bir sanık varsa kurum müdürüne verilen dilekçenin tutanağı da bu belgelerin arasına girer.
İstinaf ile Temyiz Arasındaki Fark Nedir ve Hangi Karar Hangi Yola Gider?
Ceza yargılamasında ilk derece mahkemesinin hükmü önce istinaf edilir. Yargıtay’a gidiş genellikle bölge adliye mahkemesinin kararından sonradır.[5] Doğrudan temyiz yoluna gitmek, çoğu dosyada yanlış kanun yolunu seçmek anlamına gelir. Kanun yolunda yanılma, kabul edilebilir bir başvuruda hakkı ortadan kaldırmaz; yine de dosya yeniden yönlendirileceği için zaman kaybı doğar.[6]
| Karar | Kanun yolu | Süre | Madde |
|---|---|---|---|
| Asliye veya ağır ceza hükmü | İstinaf | Gerekçeli kararın tebliğinden iki hafta | CMK m.272, 273 |
| Bölge adliye mahkemesinin hükmü | Temyiz | Gerekçeli kararın tebliğinden iki hafta | CMK m.286, 291 |
| Beş yıl veya daha az hapis cezasına karşı istinafın esastan reddi | Temyiz edilemez | Yok | CMK m.286/2-a |
| Süre aşımı nedeniyle verilen ret kararı | Üst mercie başvuru | Ret kararının tebliğinden iki hafta | CMK m.276, 296 |
On beş yıl ve daha fazla hapis cezalarında bölge adliye mahkemesi hükmü kendiliğinden de inceler. Bazı adli para cezası hükümleri ile belirli beraat hükümleri ise istinaf edilemez.[7] Temyiz edilemeyen bölge adliye mahkemesi kararları m.286/2’de bent bent sayılır ve bazı suçlar için m.286/3’te istisna vardır. Dosyadaki ceza türü ve miktarı bu bentlerle karşılaştırılmadan temyiz yoluna gidilmemelidir. Güncel metin mevzuat.gov.tr üzerinden okunabilir.
Gerekçeli Karar Tebliğinden Sonraki İki Hafta Nasıl Hesaplanır?
Süre hesabında tebliğ günü sayılmaz. Gün ile belirlenen süreler tebligatın ertesi günü işlemeye başlar. Hafta ile belirlenen süre ise tebliğ gününün adıyla aynı günün mesai saati bitiminde sona erer.[8] Formül sadedir. Tebliğ günü, ikinci haftada aynı adı taşıyan gün ve mesai saati sonu esas alınır. Tebliğ bir perşembe yapıldıysa, iki hafta sonraki perşembe günü mesai bitiminde süre dolar.
| Durum | Hesap | Dayanak |
|---|---|---|
| Olağan tebliğ | İki hafta sonra aynı adlı günün mesai bitimi | CMK m.39, 291 |
| Son gün tatile denk gelirse | Süre tatilin ertesi günü biter | CMK m.39/4 |
| Tutuklu sanık | Kurum müdürüne veya zabıt katibine verilen dilekçe süreyi keser | CMK m.263 |
| Adli tatile rastlayan süre | Süre işlemez, tatil bitiminden üç gün uzatılmış sayılır | CMK m.331/4 |
| Kusursuz süre kaçırma | Engelin kalkmasından iki hafta içinde eski hale getirme | CMK m.40, 41 |
Kanun yoluna başvuru hakkının kendisine bildirilmemesi halinde kişi kusursuz sayılır.[9] Hükmün kanun yolunu ve süresini göstermesi de zorunludur.[10] Adli tatile denk gelen süre ya da tutuklu iş söz konusuysa tarih hesabı için dosyayı gören avukata danışmak daha güvenlidir.
Temyiz Dilekçesinde Hangi Bölümler ve Temyiz Sebepleri Yer Alır?
Temyiz eden, hükmün neden bozulmasını istediğini başvurusunda göstermek zorundadır. Temyiz sebebi ise ancak hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir.[11] Dilekçe hükmü veren mahkemeye verilir ya da zabıt katibine beyanda bulunulur.[12] Bir hukuk kuralının hiç uygulanmaması ya da yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır.[13] Dilekçe sebep içermiyorsa Yargıtay temyiz istemini reddeder.[14] Yargıtay incelemesini de yalnız dilekçede belirtilen hususlarla sınırlar.[15] Hukuka kesin aykırılık halleri ise dilekçede yazılmasa da dikkate alınır. Hüküm dilekçedeki sebeplerle bozulursa, dilekçede açıklanmamış olsa bile saptanan diğer aykırılıklar da ilamda gösterilir.[16]
| Bölüm | İçerik | Dayanak belge |
|---|---|---|
| Başlık | Hükmü veren mahkeme, dosya numarası, istinaf dairesi | Gerekçeli karar |
| Süre bilgisi | Tebliğ tarihi ve dilekçenin verildiği tarih | Tebligat evrakı |
| Temyiz sebepleri | Hangi kuralın uygulanmadığı veya yanlış uygulandığı | Gerekçeli karar, tutanaklar |
| Talep | Hükmün bozulması | İstinaf kararı |
Sebepler olgu anlatımına değil, kurala dayanmalıdır. “Karar haksızdır” cümlesi sebep sayılmaz. “Hükmün gerekçesi 230. maddedeki unsurları içermemektedir” ya da “savunma hakkı kararla sınırlandırılmıştır” gibi ifadeler ise hukuki yönü gösterir. Bunlar kanundaki hukuka kesin aykırılık hallerinden ikisidir.[17] Ceza temyiz dilekçesi bu nedenle gerekçeli kararın satır satır okunmasıyla yazılır.
Temyiz Dilekçesinden Sonra Tebliğname ve Duruşmalı İnceleme Nasıl İşler?
Dilekçe verildikten sonra bir örneği karşı tarafa tebliğ edilir. Karşı taraf tebliğden itibaren iki hafta içinde yazılı cevap verebilir. Dosya daha sonra bölge adliye mahkemesi tarafından Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.[18] Başsavcılığın düzenlediği tebliğname, hükmü temyiz etmiş olan ya da aleyhine sonuç doğurabilecek görüş içeren hallerde sanığa, müdafie, katılana veya vekillerine tebliğ edilir. İlgili taraf yine iki hafta içinde cevap verebilir.[19] Tebliğname dosyaya giren yeni bir belgedir. Cevap dilekçesi, ilk dilekçedeki sebeplerle birlikte okunarak hazırlanır.
On yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerde Yargıtay uygun görürse incelemeyi duruşma yoluyla yapabilir.[20] Aksi halde inceleme dosya üzerinden yürür. Yargıtay hükmü hukuka uygun bulursa temyiz isteminin esastan reddine, hükmü etkileyen bir aykırılık görürse bozmaya karar verir.[21] Sonuç her dosyada kendi delillerine ve gerekçeli kararına göre değişir. Dilekçenin kabul edileceği önceden söylenemez.
Temyiz Dilekçesinde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
- Süreyi hükmün açıklandığı günden saymak. 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlarda başlangıç gerekçeli kararın tebliğidir, daha eski kararlarda ise hükmün açıklanması esas alınır.
- İstinaf yolu açıkken ilk derece hükmünü doğrudan temyiz etmek.
- Temyiz edilemeyen bir bölge adliye mahkemesi kararına başvurmak. Bu durumda mahkeme temyiz istemini reddeder.[22]
- Sebep göstermemek. İstinafta sebep yazılmaması incelemeyi engellemez, ama temyizde engeller.[23]
- Delillerin yeniden değerlendirilmesini istemek. Temyiz, olayın baştan araştırıldığı bir aşama değildir.
- Tebliğ evrakını dosyada saklamamak. Süre tartışması çıkarsa tarih ancak o kayıtla gösterilir.
Yargıtay Temyiz Süresinin Başlangıcını Nasıl Değerlendirir?
Ceza Genel Kurulu önüne gelen bir dosyada sanık müdafii duruşmaya katılmış, fakat kısa karar açıklanırken salonda bulunmadığı tutanağa geçmişti. Daire, temyiz isteminin süresinden sonra yapıldığını kabul ederek reddetmişti. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itiraz etti. Genel Kurul itirazı kabul etti ve temyiz süresinin gerekçeli kararın tebliğinden başladığına karar verdi. Karar 1412 sayılı CMUK dönemine aittir ve bir haftalık süreyi anlatır. 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlarda süre iki haftadır. Ancak hükmün taraflara duyurulmasının zorunlu olduğu ilkesi değişmemiştir.
“temyiz kanun yoluna başvuru hakkı bulunanların kararı tefhim veya tebliğ yoluyla öğrenmelerinin sağlanması kanuni bir mecburiyet”
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2018/373, K.2018/426, 11.10.2018 (itirazın kabulü, oybirliği)
Kararlara Yargıtay karar arama sayfasından ulaşılabilir. Her kararın yürürlükteki süre düzenlemesine göre okunması gerekir.
Temyiz Süresinin İspatında Tebliğ Kaydı, Tutanak ve Tanık Beyanı Ne İşe Yarar?
Süre tartışması çıktığında ilk bakılan belge tebligat evrakıdır. Evrak üzerindeki tarih, sürenin hangi gün başladığını gösterir. Dilekçenin süresinde verildiğini ise mahkeme kaydı, dilekçe üzerindeki giriş işlemi ya da tutuklu sanıkta kurumun düzenlediği tutanak ispatlar. Bu tutanağın bir örneği sanığa verilir ve saklanmalıdır.[24]
Belgelerin kanıt değeri sınırlıdır. Tebligat evrakı tebliğ tarihini gösterir, ancak tebliğin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ayrıca tartışılabilir. Tutanak, yalnız kayda geçen işlemi gösterir. Duruşmada reddedilen bir delil talebi tutanakta yoksa sonradan ispatı zorlaşır.
Tanık açısından temyiz aşaması farklıdır. Yargıtay, hükmün hukuka uygunluğunu denetler ve olayı yeniden araştırmaz.[25] Tanık beyanlarının değeri bu yüzden ilk derece ve istinaf aşamasında belirlenir. Temyiz dilekçesinde tanık anlatımına dayanılacaksa, beyanın hangi tutanak sayfasında yer aldığı gösterilmelidir.
Temyiz Dilekçesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Gerekçeli karar tebliğ edilmezse temyiz süresi işler mi?
Kanun süreyi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten başlatır. Tebliğ yapılmadıysa sürenin başladığı söylenemez. Dosyadaki tebligat kaydı bu nedenle kontrol edilmelidir.
Temyiz dilekçesine ek belge koymak zorunlu mudur?
Kanun ek belge saymaz. Dilekçe veya zabıt katibine yapılan beyan yeterlidir. Buna rağmen gerekçeli karar ve tebliğ evrakının örneği, sebeplerin dayanağını göstermek için dilekçeye eklenebilir.
Tutuklu sanık temyiz dilekçesini nasıl verir?
Tutuklu sanık dilekçeyi zabıt katibine ya da bulunduğu ceza infaz kurumunun müdürüne verebilir. Düzenlenen tutanakla kanun yolu süreleri kesilmiş sayılır.
Süre kaçırılırsa ne yapılabilir?
Kusuru olmadan süreyi geçiren kişi eski hale getirme isteminde bulunabilir. İstem, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde, süreye uyulsaydı işlemi yapacak mahkemeye verilir. Kusur bulunup bulunmadığına mahkeme karar verir.
İstinaf dilekçesi ile temyiz dilekçesi aynı mıdır?
Hayır. İstinafta sanık ve katılan bakımından sebep gösterilmemesi incelemeye engel olmaz. Temyizde ise hükmün neden bozulması istendiği gösterilmek zorundadır. Temyiz sebebi de yalnız hukuka aykırılık olabilir.
Kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.273/1 ve m.291/1; 7499 sayılı Kanun m.18 ve m.19 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu Geçici Madde 6/1-c ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu Geçici Madde 6/1-d ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.289/1-i ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.272/1 ve m.286/1 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.264 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.272/1 ve m.272/3 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.39/1-2 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.40/2 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.34/2 ve m.232/6 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.294 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.291/1 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.288 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.298 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.301/1 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.302/3 ve m.302/5 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.289/1-g ve h ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.297/1-2 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.297/3 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.299/1 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.302/1-2 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.296/1 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.273/4 ve m.298 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.263/2 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.288 ve m.294/2 ↩