Bir şoför yıllardır aynı plakalı araçla çalışıyor. Elinde imzalı bir kira sözleşmesi, hasılat notları, birkaç trafik cezası ve bir SGK hizmet dökümü var. Taksi şoförü işçi mi sayılır sorusunun cevabı, bu kağıtların birlikte ne gösterdiğine bağlıdır.
Yazı önce Yargıtay’ın kullandığı ölçüyü anlatır. Sonra belge tablosuna, kira ve yüzde usulüne, plaka sahibinin durumuna ve esnaf istisnasına geçer. Son bölümler alacak kalemlerini, tanık sorununu ve süreleri ele alır.
Kapıcılık için ayrı bir düzenleme vardır. Kanun, konut kapıcılarının çalışma süresi, tatil, izin ve konut esaslarının yönetmelikle belirlenmesini öngörür.[1] Daire kullanımı gibi kapıcıya özgü sorular bu yazının dışında kalır.
Bir ailenin özel şoförü olarak çalışanlar için ev işçisinin alacakları yazısına bakılabilir.
Taksi Şoförü İşçi mi Sayılır? Kanundaki Ölçü Nedir?
İş sözleşmesi, çalışanın bağımlı olarak iş görmesi ve işverenin ücret ödemesiyle kurulur.[2] Türk Borçlar Kanunu hizmet sözleşmesini de aynı unsurlarla tanımlar.[3] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bunları iş görme, ücret ve bağımlılık diye sıralar. Bağımlılıktan kasıt, çalışanın işverenin talimatına ve denetimine bağlı olmasıdır.[4]
Taksi işinde asıl tartışma, ilişkinin iş sözleşmesi mi yoksa hasılat kirası mı olduğudur. Daire hasılat kirasını ürün kirası hükümleriyle birlikte değerlendirir.[5] Bunun için kiraya verenin aracı işletilmeye elverişli biçimde, gerekli malzeme ve ruhsatla birlikte teslim etmesi gerekir. Daire ayrıca ruhsatın devredilmemesinin ilişkiyi tek başına hasılat kirası olmaktan çıkarmayacağını da belirtmiştir.[6]
Yazılı kira sözleşmesi sonucu belirlemez. Üç unsur gerçekte varsa, belgede ne yazarsa yazsın ilişki iş sözleşmesi sayılır. Kira sözlü veya zımni de kurulabildiği için yazılı sözleşme şart değildir.[6]
Şoförün Çalışma İlişkisini Hangi Belgeler Gösterir?
Aşağıdaki tablo her belgenin neyi gösterdiğini, nasıl elde edildiğini ve sınırını sıralar.
| Belge | Neyi gösterir | Nasıl elde edilir | Sınırı |
|---|---|---|---|
| Yazılı kira sözleşmesi | Tarafların kendi nitelemesini | Kendi nüshanızdan | Gerçek durum farklıysa bağlamaz |
| SGK hizmet dökümü | İşçi olarak bildirilip bildirilmediğini | e-Devletten alınır | Tek başına yeterli sayılmaz |
| Bordro ve maaş dekontu | Düzenli ücret ödendiğini | Bankadan istenir | Elden ödeme görünmez |
| Hasılat defteri | Gelirin nasıl bölüşüldüğünü | Kendi kayıtlarınızdan | Tek taraflı not kalabilir |
| Trafik cezası ve hasar faturası | Aracın kimin adına işletildiğini | Elinizdeki tebliğ ve faturalardan | Yardımcı ölçüttür |
| Oda ve vergi kaydı | Araç sahibinin esnaf olup olmadığını | Dava sırasında istenir | Kayıt eksikse sonuç belirsizleşir |
| Vekaletname | Kimin adına hareket edildiğini | Noter kaydından | Yetki sınırı belgeye bağlıdır |
| Mesajlar ve tanık | Talimat verilip verilmediğini | Telefon yedeği, dava dilekçesi | Birlikte çalışılmadıysa zayıftır |
Örneğin bir taksi şoförü, hasılatı her hafta araç sahibine teslim ettiğini mesajlarla gösteriyor. Dekont yok, ama SGK dökümünde işçi kaydı var. Mesajlar çalışma düzenini, döküm ise bildirimi gösterir.
Dökümün nasıl okunduğunu SGK hizmet dökümü yazısında bulabilirsiniz. Sigortasız çalışmada tanık ve banka kaydı birlikte aranır, bunun için sigortasız çalışmanın ispatı yazısına bakılabilir. Ödemeler elden yapıldıysa elden ödemenin ispatı ayrıca zorlaşır.
Gizlice alınan ses kaydı ayrı bir sorun doğurur. Hukuka aykırı elde edilen delil, mahkemece vakıanın ispatında dikkate alınamaz.[7]
Kira Usulü ve Yüzde Usulünde Bağımlılık Nasıl Anlaşılır?
Kira usulünde taksi şoförü araç sahibine her gün belirli bir bedel öder ve geri kalan kazanç kendisinde kalır. Araç sahibi hasılat ne olursa olsun sabit bedel istiyor ve işletmeye karışmıyorsa, Daire gerekçesinde ilişkiyi iş sözleşmesi saymayı güç bulur. Çalışma saatini serbestçe belirleyen ve talimat almayan şoförde kişisel bağımlılığın bulunmadığı kabul edilir.[8]
Ekonomik risk de ölçüttür. Kazanç ve zarar çalışana aitse bağımsız çalışma ihtimali artar. Aracı kiralayıp işleten olarak çalışan kişi için oda kaydının önemli olduğu da aynı gerekçede belirtilmiştir.[9]
Yüzde usulünde hasılat bölüşülür. Daire 2025 tarihli kararında hasılatın belli bir yüzdesinin bölüşülmesini, ekonomik riskin iki tarafa da ait olması olarak yorumlamıştır. SGK kaydıyla birlikte bu, iş ilişkisinin kabulüne yetmiştir.[6] Yüzde usulüyle çalışanların kanundan doğan haklarına aykırı sözleşme hükmü de konulamaz.[10]
Plaka Sahibi ile Şoför Arasında İş İlişkisi Kurulur mu?
Plaka sahibi ile işveren aynı kişi olmayabilir. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada plaka sahibi plakayı başka bir kişiye kiralamıştı. Araç da o kişiye aitti ve şoför onunla hasılat kirası düzeniyle çalışıyordu.
Daire, plaka sahibi ile şoför arasında doğrudan hukuki ilişki bulunmadığını kabul etmiştir. Görevli mahkemenin sulh hukuk mahkemesi olduğunu belirtmiş, davanın esastan değil usulden reddini gerekli görmüştür. Bozma sebebi budur.[11] Plakanın kime kiralandığını gösteren sözleşme ve ruhsat kayıtları bu yüzden dosyaya girmelidir.
Esnaf İşletmesinde Çalışan Şoföre İş Kanunu Uygulanır mı?
İş Kanunu, esnaf ve sanatkarlara ilişkin tarife uyan ve üç kişinin çalıştığı işyerlerinde uygulanmaz.[12] Kanun metni eski 507 sayılı Kanuna atıf yapar. Bu atıf 5362 sayılı Kanuna yapılmış sayılır.[13]
Yeni kanuna göre esnaf, belirlenen meslek kollarına giren ve faaliyetini sermayesiyle birlikte bedeni çalışmasına dayandıran kişidir. Kazancı tacir niteliği kazandırmayacak düzeyde kalmalıdır. Metin mevzuat.gov.tr adresinde okunabilir.[14]
Daire, iş ilişkisini kabul ettiği minibüs dosyasında bu noktanın araştırılmasını da istemiştir. Esnaf odası ve vergi kaydı getirtilmeli, araçta kaç şoförün çalıştığı ve araç sahibinin bizzat çalışıp çalışmadığı belirlenmelidir. Esnaf işletmesi çıkarsa Borçlar Kanunu, ticari işletme çıkarsa İş Kanunu uygulanır. İşinde bedeni gücüyle çalışan esnaf dahil çalışan sayısı üçü aşarsa işyeri 4857’ye tabi olur.[6]
Araç sahibi bedeni çalışmasını işe koymuyorsa taksi şoförü lehine durum değişir. Daire iki dosyada, şoförlük yapmayan araç sahibini esnaf saymamış ve İş Kanunu kapsamında karar verilmesini istemiştir.[15]
Şoför İşçi Sayılırsa Hangi Alacak Kalemleri İstenir?
Tablo kalemleri, dayanağı ve hesap mantığını eşleştirir. Tutarlar her dönem değiştiği için rakam yazılmamıştır.
| Kalem | Dayanak | Hesap mantığı | İşe yarayan belge |
|---|---|---|---|
| Ücret | 4857 m.32 | Ödenmeyen dönemler için kazanılan tutar | Dekont, hasılat defteri |
| Fazla çalışma | 4857 m.41 | Haftalık kırk beş saati aşan saatler, saat ücreti yüzde elli artırılarak | Çalışma çizelgesi, tanık |
| Hafta tatili | 4857 m.46 ve m.49 | Yüzde usulünde dönem kazancı çalışılan güne bölünür | Vardiya düzeni, tanık |
| Genel tatil | 4857 m.47 | Çalışılırsa ayrıca bir günlük ücret eklenir | Takvim, tanık |
| Yıllık izin ücreti | 4857 m.53 ve m.59 | Kullanılmayan gün sayısı ile son ücret çarpılır | İzin kayıtları, bordro |
| İhbar tazminatı | 4857 m.17 | Bildirim süresine ait ücret kadar | Fesih yazısı, giriş tarihi |
| Kıdem tazminatı | 1475 m.14 | Her tam yıl için otuz günlük ücret | Hizmet dökümü, fesih belgesi |
Ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmesi sona erdiğinde ücret ve diğer menfaatlerin tam ödenmesi zorunludur.[16] Fazla çalışma ücretini fazla mesai hesaplama aracıyla deneyebilir, ispat için fazla mesai ispatı yazısına bakabilirsiniz.
Bildirim süresi hizmet süresine göre iki ile sekiz hafta arasında değişir.[17] Hesap için ihbar tazminatı hesaplama sayfası kullanılabilir. Kıdem tazminatı her fesihte doğmaz, kanunda sayılan hallerde ödenir.[18] Hesaba hangi ödemelerin girdiği giydirilmiş ücret yazısında, tutar ise kıdem tazminatı hesaplama aracında görülür.
Şoför Davalarında Sık Görülen Belge Hataları Nelerdir?
Aşağıdaki hatalar sık görülür ve ispat sorununa yol açabilir.
- İmzaladığı kira sözleşmesinin nüshasını almamak.
- Hasılatı elden teslim edip kayıt tutmamak.
- SGK kaydının sonucu tek başına belirleyeceğini sanmak.
- Yalnızca birlikte çalışmayan kişileri tanık göstermek.
- Araç sahibi ile plaka sahibini karıştırmak.
- Esnaf ve vergi kaydını araştırmadan dava açmak.
Yargıtay Şoför Dosyalarında Hangi Belgelere Dayandı?
Dolmuş şoförünün açtığı bir davada araç sahibi kira ilişkisi olduğunu savunmuştu. Dosyada kira sözleşmesi sunulmamıştı. Şoför düzenli bordro ve sigorta kaydıyla çalışmış, trafik cezaları ve hasar faturası ise araç sahibi adına çıkmıştı. Daire hasılat kirası bulunmadığına karar verdi ve görevsizlik hükmünü bozdu.[8]
Yurtdışında yaşayan bir taksi sahibinin davasında taksi şoförü 2000-2010 arasında çalıştığını söylüyordu. Şoförün imzaladığı tarihsiz bir beyan kira ilişkisi gibi görünüyordu. Noter vekaletnamesi ise şoföre sigorta, tahsilat ve ruhsat işlemleri için yetki vermişti. Daire ekonomik riskin araç sahibinde olduğunu, beyanın da kira ilişkisini göstermediğini belirterek görevsizlik kararını bozdu.[4]
2025 tarihli minibüs dosyasında yazılı sözleşme, hasılatın yüzde yirmisini kira bedeli olarak gösteriyordu. Tanıklar ise yüzde yirmilik payın şoföre ait olduğunu anlattı. İlk derece mahkemesi ilişkiyi hasılat kirası sayıp görevsizlik nedeniyle davayı usulden reddetmişti. Daire, hasılatın yüzdesinin bölüşülmesinden ekonomik riskin iki tarafa ait olduğunu ve SGK kaydında şoförün işçi gösterildiğini dikkate alarak iş ilişkisinin kabulü gerektiğine karar verdi. Ret hükmünü bu nedenle bozdu ve ayrıca esnaf işletmesi olup olmadığının araştırılmasını istedi.[6]
Tanık Anlatımı ve Belgelerin İspat Gücü Nereye Kadardır?
Tanık, çalışma düzenini bizzat görmüşse değerlidir. Daire 2025 dosyasında, araç sahibinin hiç çalışmadığını ve iki şoförün dönüşümlü çalıştığını anlatan tanıkları dikkate almıştır. Yazılı kira sözleşmesi bulunmasına rağmen Daire, tanıkların anlattığı fiili düzene dayanarak iş ilişkisini kabul etmiştir.[6]
Belgenin sınırı da bellidir. İmzalı kira sözleşmesi, SGK kaydı ve trafik cezası ilişkinin niteliğini tek başına kesinleştirmez. Daire bunları gerçek durumu gösteren olgularla birlikte tartar.
Ücret alacağında zamanaşımı süresi beş yıldır.[16] Kıdem ve ihbar tazminatında da süre beş yıldır.[19] Başlangıç tarihi her alacakta farklıdır. Ayrıntı için kıdem tazminatı zamanaşımı yazısına bakılabilir.
İşçi alacağı ve tazminatı davalarında arabulucuya başvuru dava şartıdır.[20] İlişkinin niteliği tartışmalı olduğunda da temkinli davranıp arabulucuya başvurmak yerinde olur. Süreç için arabuluculuk süresi yazısı okunabilir. İş ilişkisi sabit çıkarsa uyuşmazlığa iş mahkemesi bakar.[21]
Şoför Belgeleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Taksi şoförü her zaman işçi midir?
Hayır. Yargıtay iş görme, ücret ve bağımlılık unsurlarına bakar. Sabit bedel ödenip işletmeye karışılmayan kira düzeninde iş sözleşmesi saymak güçtür.
Kira sözleşmesi imzalayan şoför işçi sayılabilir mi?
Yazılı sözleşme tek başına belirleyici değildir. Gerçek çalışma düzeni iş görme, ücret ve bağımlılık içeriyorsa ilişki iş sözleşmesi kabul edilebilir.
SGK kaydında işçi görünmek yeterli midir?
Yargıtay’a göre yeterli değildir. Kayıt önemli bir göstergedir, ancak tanık, ödeme düzeni ve araç kayıtlarıyla birlikte değerlendirilir.
Plaka sahibi şoförün işvereni sayılır mı?
Her zaman sayılmaz. İncelenen bir dosyada plaka sahibi plakayı başkasına kiralamış, şoförle doğrudan ilişki bulunmadığı kabul edilmiştir.
Araç sahibi esnafsa İş Kanunu uygulanır mı?
Esnaf işletmesi çıkar ve esnaf dahil çalışan sayısı üçü aşmazsa İş Kanunu uygulanmaz. Bunun için oda ve vergi kayıtları ile çalışan sayısı araştırılır.
Kapıcı ile taksi şoförü aynı ölçüyle mi değerlendirilir?
Taksi şoförü yönünden Yargıtay adlandırmadan çok gerçek çalışma düzenine bakar. Kapıcıların çalışma süresi, tatil, izin ve konut esasları kanunda yönetmeliğe bırakıldığından bu yazı onları ele almaz.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.110 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.8/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.393/1 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/2190, K.2015/8456, 26.02.2015 (bozma, oybirliği) ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.357, m.358 ve m.360 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/5559, K.2025/7557, 08.10.2025 (bozma, oybirliği) ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189/2 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/19997, K.2016/18472, 25.10.2016 (bozma, oybirliği) ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/17641, K.2020/6092, 22.06.2020 (bozma, oybirliği) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.45 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2022/3000, K.2022/4074, 28.03.2022 (bozma, oybirliği) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.4/1-(ı) ↩
- 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu m.76 ↩
- 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu m.3/a ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/2190, K.2015/8456, 26.02.2015 ve E.2016/19997, K.2016/18472, 25.10.2016 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17 ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5/1-(a) ↩