Sigorta hukuku, poliçeden doğan hak ve yükümlülükleri, hasar tazminatının ödenmesini ve sigortacının rücu hakkını düzenler. Okurun ilk sorusu genellikle şirketin ödemeyi ne kadar sürede yapması gerektiğidir. Türk Ticaret Kanunu, tazminatın rizikoyla ilgili belgelerin verilmesinden sonra ve her halde ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olacağını öngörür. Can sigortalarında bu süre on beş gündür.[1]
Poliçeyi, hasar dosyasını ve şirket yazışmalarını birlikte okumak gerekir. Genel şartlar ile özel şartlar çoğu uyuşmazlığın çıkış noktasıdır.
Hangi konular sigorta hukuku alanının içinde?
- Kasko ve konut sigortalarından doğan hasar tazminatı talepleri.
- Trafik kazalarında zorunlu mali sorumluluk sigortasından zarar görenin başvurusu.
- Hayat, ferdi kaza ve sağlık gibi can sigortalarından kaynaklanan ödeme uyuşmazlıkları.
- Sigortacının tazminatı ödedikten sonra sorumlulara yönelttiği rücu davaları.
- Rizikonun bildirimi, prim borcu, poliçe şartlarının yorumu ve hasar ekspertiz raporlarına itirazlar.
- Sigorta Tahkim Komisyonu nezdindeki başvurular.
- Sigorta zamanaşımı ve temerrüt faizi talepleri.
Ticari ve zorunlu sigortalar arasındaki fark
Ticari sigortalar tarafların iradesine dayanır. Teminat kapsamı ve istisnalar poliçede yazılıdır. Zorunlu sigortalar ise kanunla zorunlu kılınmıştır. Karayolları Trafik Kanunu, işletenlerin kanundaki sorumluluklarının karşılanması için mali sorumluluk sigortası yaptırmasını zorunlu tutar. Geçerli teminat tutarları üzerinden sigortası bulunmayan araçlar trafikten men edilir.[2]
Zorunlu sigortada zarar gören, sigortacıya doğrudan başvurabilir. Ticari sigortada ise talep, poliçe şartlarına göre taraflar arasında ileri sürülür. Trafik kazalarına özgü ayrıntılar için trafik kazaları sayfası, tazminatın hesabı için tazminat hukuku sayfası incelenebilir.
Başvurmadan önce bilinmesi gereken süreler
| Konu | Süre ve kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Rizikonun bildirimi | Sigorta ettiren, rizikoyu öğrenince gecikmeksizin sigortacıya bildirir. | TTK m.1446 |
| Tazminatın muacceliyeti | Belgelerin verilmesinden sonra en geç ihbardan 45 gün sonra. Can sigortalarında 15 gün. | TTK m.1427 |
| Avans ödemesi | Araştırma ihbardan itibaren 3 ayda bitmezse hasarın veya bedelin en az yüzde ellisi avans olarak ödenir. | TTK m.1427 |
| Sigorta sözleşmesinden doğan istemlerin zamanaşımı | Alacağın muaccel olduğu tarihten 2 yıl. Tazminat ve bedel istemleri her halde rizikodan itibaren 6 yıl. | TTK m.1420 |
| Trafik kazasından doğan maddi tazminat | Zararı ve yükümlüyü öğrenmeden itibaren 2 yıl, kaza gününden itibaren her halde 10 yıl. | KTK m.109 |
| Zorunlu sigortada sigortacıya başvuruya cevap | Sigortacı yazılı başvuruyu 15 gün içinde cevaplamalıdır. | KTK m.97 |
| Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru için şirkete başvuru | Şirket 15 iş günü içinde yazılı cevap vermezse Komisyona başvuru yapılabilir. | 5684 sayılı Kanun m.30 |
Sigortacıya yöneltilecek istemlerde sorumluluk sigortalarına özgü ayrı bir zamanaşımı da vardır. Kanuna göre bu istemler sigorta konusu olaydan itibaren on yılda zamanaşımına uğrar.[3]
Zamanaşımı kesilirse ne olur?
Trafik kazalarında zamanaşımı hükmü birkaç özel kural içerir. Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğuyorsa ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir süre öngörüyorsa, o süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir. Zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur. Tersi de geçerlidir.[4]
Tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları da kısa sürelidir. Rücu hakkı, yükümlülüğün tam yerine getirildiği ve rücu edilecek kişinin öğrenildiği günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar. Süre hesabında ödeme tarihi bu yüzden ayrıca not edilmelidir.
Süreç nasıl ilerler?
Bildirim ve hasar dosyası
İlk adım rizikonun sigortacıya gecikmeksizin bildirilmesidir. Bildirimin yapılmaması veya geç yapılması tazminatta artışa neden olmuşsa, kusurun ağırlığına göre indirim yapılır. Sigortacı rizikoyu daha önce fiilen öğrenmişse bu indirimden yararlanamaz.[5]
Tazminat muaccel olunca sigortacı ihtara gerek kalmadan temerrüde düşer. Temerrüt faizinden kurtulmayı öngören sözleşme hükümleri geçersizdir.
Zorunlu sigortada başvuru
Zorunlu mali sorumluluk sigortasında zarar gören, dava açmadan önce sigorta kuruluşuna yazılı başvurmak zorundadır. Kuruluş on beş gün içinde cevap vermezse veya cevap talebi karşılamazsa zarar gören dava açabilir ya da sigorta tahkimine başvurabilir.[6]
Sigorta tahkim
Sigortacılık Kanunu, sigortacılık sektörü birliği nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu kurulmasını öngörür. Komisyona gidebilmek için olayla ilgili olarak önce sigorta kuruluşuna başvurmak ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığını belgelemek gerekir. Mahkemeye ya da Tüketici Hakem Heyetine intikal etmiş uyuşmazlıkta Komisyona başvuru yapılamaz.[7]
Hakemler görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır. Kanunda belirtilen parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda hakem kararına karşı Komisyon nezdinde on gün içinde itiraz edilebilir. Güncel sınırlar her dönem yeniden belirlenebildiği için mevzuattan kontrol edilmelidir.
Rücu ve halefiyet
Sigortacı tazminatı ödediğinde sigortalının yerine geçer. Sigortalının sorumlulara karşı dava hakkı, ödenen bedel kadar sigortacıya geçer. Devam eden bir dava veya takip varsa sigortacı, ödemeyi ispat ederek bunu kaldığı yerden sürdürebilir.[8]
Sigortalı, bu hakları ihlal edecek biçimde hareket ederse sigortacıya karşı sorumlu olur. Zarar kısmen tazmin edilmişse sigortalı kalan kısım için sorumlulara başvurma hakkını korur. Örneğin bir işyeri yangın sigortasından hasar bedelini alıp sorumluyla ayrıca sulh olursa, rücu hakkı konusunda sorun çıkabilir.
Hazırlanacak belgeler
- Poliçe, genel şartlar, özel şartlar ve varsa zeyilnameler.
- Primin ödendiğini gösteren dekont veya makbuz.
- Rizikonun bildirimine ilişkin yazı, e-posta veya çağrı merkezi kaydı.
- Kaza veya hasar tespit tutanağı, polis ya da jandarma raporu, itfaiye raporu.
- Ekspertiz raporu, onarım faturası, tamir dökümü ve fotoğraflar.
- Sigortacının ret veya kısmi ödeme yazısı.
- Zorunlu sigortada kimlik, araç ruhsatı ve zarar kalemlerini gösteren belgeler.
Sık yapılan hatalar
- Rizikoyu geç bildirmek. Gecikme tazminatta indirime yol açabilir.
- Poliçedeki istisna maddelerini okumadan hasar talebi göndermek.
- Sigortacıya yazılı başvuru yapmadan zorunlu sigorta davası açmak. Kanun önce başvuruyu aradığı için usulden sorun çıkabilir.
- İki yıllık zamanaşımını kısa sanıp ödeme müzakerelerini uzatmak. Süre muacceliyetten işler.
- Ekspertiz raporunu gerekçeli itiraz olmadan kabul etmek.
Uyuşmazlıkta arabuluculuk sürecinin süresi için arabuluculuk süresi ne kadar sürer yazısına bakılabilir. Daha fazla bilgi için makaleler bölümü, soru göndermek için avukata sor sayfası kullanılabilir.
İlgili mevzuat: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.
Sigorta Hukuku Hakkında Sık Sorulan Sorular
Sigorta tazminatı en geç ne zaman ödenmelidir?
Rizikoyla ilgili belgeler sigortacıya verilip araştırmalar bitince ve her halde ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olur. Can sigortalarında süre on beş gündür. Sigortacıya yüklenemeyen bir kusurdan dolayı inceleme gecikmişse süre işlemez.
Sigorta şirketine karşı dava açma süresi nedir?
Sigorta sözleşmesinden doğan istemler alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar. Tazminat ve bedel istemlerinde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıllık üst sınır vardır.
Sigorta Tahkim Komisyonuna ne zaman başvurulabilir?
Önce olayla ilgili sigorta kuruluşuna başvurmak gerekir. Talep kısmen veya tamamen reddedilmişse ya da şirket on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemişse Komisyona başvuru yapılabilir.
Trafik kazasında zarar gören sigortacıya doğrudan başvurabilir mi?
Evet. Zorunlu mali sorumluluk sigortasında zarar gören önce sigorta kuruluşuna yazılı başvurur. Kuruluş on beş gün içinde cevap vermezse veya talebi karşılamazsa dava açılabilir ya da tahkime gidilebilir.
Sigortacı ödediği tazminatı kimden isteyebilir?
Sigortacı tazminatı ödediğinde sigortalının yerine geçer. Sigortalının sorumlulara karşı sahip olduğu hak, ödenen bedel kadar sigortacıya geçer. Buna halefiyet ve uygulamada rücu denir.