Haftalık 45 saati aşan çalışmaya ödenen zamlı bedele fazla mesai ücreti denir. Hesaplamak için aylık brüt maaşı, toplam fazla çalışma saatini ve ödemenin yapılacağı ayı girmeniz yeterlidir. Zam oranı çalışma türüne bağlı olduğundan türü de işaretleyin.
Dayanak: 4857 s. İş Kanunu m.41. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; dosyanızın ayrıntıları tutarı değiştirebilir.
Fazla mesai bedeli hangi yöntemle hesaplanır?
Fazla çalışılan her saat için normal saatlik ücrete yüzde elli eklenir. Sözleşmedeki haftalık süre 45 saatin altındaysa, 45 saate kadar olan fazla sürelerle çalışmalarda ek ödeme yüzde yirmi beş olur.[1]
| Çalışma türü | Hangi durumda doğar? | Zam |
|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftada 45 saati geçen çalışma | %50 |
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmede yazan süreyi geçen, ancak 45 saate kadar süren çalışma | %25 |
Araç, saatlik ücreti bulmak için aylık brüt maaşı 225’e bölür. Bu rakam, günlük 7,5 saat ile 30 günün çarpımından gelir. Elde edilen saatlik ücret zam oranıyla ve saat sayısıyla çarpılır.
Brüt bedelden sırasıyla SGK ve işsizlik primi, gelir vergisi ile damga vergisi kesilir. Hesap, fazla mesainin o ayın maaşıyla aynı anda ödendiğini varsayar. Gelir vergisi ise kümülatif matrah üzerinden o ayın dilimine göre hesaplanır.
Rakamlarla örnek
Aylık brüt maaşı 45.000 TL olan kurgusal bir işçi, Eylül ayında 20 saat fazla çalışmış olsun. Saatlik ücret 45.000 ÷ 225 = 200 TL çıkar. Zamlı saatlik tutar %50 için 300 TL, %25 için 250 TL olur.
| Kalem | %50 zamlı | %25 zamlı |
|---|---|---|
| Brüt fazla mesai | 6.000,00 TL | 5.000,00 TL |
| SGK ve işsizlik primi | 900,00 TL | 750,00 TL |
| Gelir vergisi | 1.020,00 TL | 850,00 TL |
| Damga vergisi | 45,54 TL | 37,95 TL |
| Net ödeme | 4.034,46 TL | 3.362,05 TL |
Tablodaki tutarlar, aracın geçerli dönem değerleriyle bulunmuştur. Dönem değiştiğinde oranlar ve net rakam farklılaşabilir.
Yıllık üst sınır ve izin kullanma hakkı
Bir yıl içindeki fazla çalışma toplamı 270 saati aşamaz. İşçiye fazla çalışma yaptırılabilmesi için onayının alınması şarttır.[1] 270 saatten yüksek bir değer girerseniz araç sizi uyarır.
İşçi dilerse zamlı ücret yerine serbest zaman talep edebilir. Fazla çalışmanın her saati karşılığında bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalışmanın her saati karşılığında bir saat on beş dakika izin kazanılır. Bu izin altı ay içinde ve ücrette kesinti yapılmadan kullandırılır.
Denkleştirme uygulayan işyerlerinde bazı haftalar 45 saatin üstüne çıkabilir. Haftalık ortalama süre normal çalışma süresini geçmiyorsa bu haftalar fazla çalışma sayılmaz.[2]
Hesaplamadan önce hazırlamanız gereken belgeler
Saat toplamını belgelerle desteklemek sonucu daha güvenilir kılar. Şu kayıtlar işinize yarar.
- Puantaj kaydı veya vardiya çizelgesi. Her günün giriş ve çıkış saatlerini gösterir.
- Bordro. Fazla mesainin yatıp yatmadığını ve kaç saatin ödendiğini ortaya koyar.
- İş sözleşmesi. Haftalık süreyi ve uygulanacak zam oranını içerir.
Bordroda fazla mesainin bir bölümü ödenmişse, ödenen saatleri toplam saatten düşün. Aracı yalnızca ödenmemiş saatler için çalıştırın.
Hesaplarken en çok düşülen yanlışlar
- Haftalık 45 saatlik sınırı günlük süreyle karıştırmak. Fazla çalışma, haftalık toplama bakılarak belirlenir.
- Saatleri tahminle yazmak. Puantaj, kart okutma kayıtları ve bordro toplamı doğru sayıya ulaşmanızı sağlar.
- Brüt maaş yerine net maaşı girmek. Saatlik ücret brüt maaş üzerinden çıkarılır.
- %25 zamlı saatleri %50 zamlı saatlerle aynı alana girmek. Her türü ayrı hesaplayıp sonuçları toplayın.
- Düzenli yapılan başka ödemelerin saatlik ücrete eklenip eklenmeyeceğini kontrol etmemek. Bu husus her dosyada farklı sonuç verebilir.
Ödenmemiş fazla mesai bir ücret alacağıdır ve beş yıllık zamanaşımına bağlıdır.[3] Süreler için iş davalarında zamanaşımı süreleri yazısını okuyabilirsiniz.
Genel çerçeve için fazla mesai nedir sayfasına, gece vardiyasına özgü kurallar için gece çalışması süreleri ve ücreti yazısına bakabilirsiniz. İşten ayrılırken diğer alacaklarla birlikte görmek istiyorsanız tüm işçi alacakları hesaplama aracını kullanın.
Fazla Mesai Hesaplamasına İlişkin Merak Edilenler
İlgili sayfalar: iş ve sosyal güvenlik hukuku, brütten nete maaş hesaplama, tüm hesaplama araçları.
İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu.
Fazla mesai hangi saatten sonra sayılır?
Haftada 45 saatin üstündeki çalışma fazla çalışmadır. Sözleşmedeki haftalık süre 45 saatten kısaysa, bu süreyi aşan ve 45 saate kadar devam eden bölüm fazla sürelerle çalışma olur.
Fazla mesaiye yüzde kaç zam uygulanır?
Fazla çalışmada zam yüzde elli, fazla sürelerle çalışmada yüzde yirmi beştir. Araçtaki çalışma türü alanından uygun olanı seçersiniz.
Fazla mesai karşılığında izin almak mümkün mü?
İşçi isterse mümkündür. Fazla çalışmanın her saati için bir saat otuz dakika serbest zaman tanınır. İşçi bu hakkı altı ay içinde kullanır.
Bir yılda toplam kaç saat fazla mesai yaptırılabilir?
Yıllık üst sınır 270 saattir. Ayrıca fazla çalışma için işçinin onayı aranır. 270 saati aşan bir giriş yaptığınızda araç uyarı verir.
Bordromda fazla mesai görünmüyorsa ne yapmalıyım?
İlk adım olarak çalışma saatlerini gösteren belgeleri bir araya getirin. Bu alacakta zamanaşımı beş yıldır ve dava açmadan önce arabulucuya gidilmesi gerekir. Süreçte bir avukattan destek alabilirsiniz.
Kaynaklar